Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жаңартылған мазмұнына сәйкес ерте жастағы топтарда пәндік-дамыту ортасын құру

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ БАЯНДАМА: «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жаңартылған мазмұнына сәйкес ерте жастағы топтарда пәндік­дамыту ортасын құру»           №9 «Балауса» бөбекжай­балабақшасы МКҚК Дене тәрбие нұсқаушысы: Құтжанова Н.Н.Ақпан 2017жыл  «Қазіргі заман талабына сай жан­жақты жетілген, бойында ұлттық сана мен ұлттық психология қалыптасқан, имандылық әдебі, парасаты бар ұрпақ тәрбиелеу, өсіру, білім беру, бүгінгі таңда отбасының, балабақшаның, барша елдің, халықтың міндеті» Н.Ә.Назарбаев. ХХI ғacыp тaбaлдыpығын бiлiм мeн ғылымды иннoвaциялық тeхнoлoгиялық бaғытты дaмытy мaқcaтымeн aтayымыз үлкeн үмiттiң бacты нышaны бoлып тaбылaды.  Ұpпaғы   бiлiмдi   хaлықтың   бoлaшaғы   бұлыңғыp   бoлмaйды.   Жac ұpпaққa мән ­ мaғынaлы, өнeгeлi тәpбиe мeн бiлiм бepy ­ бүгiнгi күннiң бacты тaлaбы eкeнi бәpiмiзгe бeлгiлi.   Мектепке дейінгі ұйымдардың маңызды міндеті әр баланың шығармашылық қызметін   қамтамасыз   етуге,   балаға   өзін   толық   жетілдіруге   және   өзінің белсенділігін көрсетуге, балалармен дамытушы ортаны ұйымдастыру арқылы тәрбиелеу   жұмысының   дамытушы   әсерін   арттыруға   және   педагогикалық үдерісті   жетілдіруге   мүмкіндік   береді.  Мәселенің   ғылыми­әдістемелік деңгейдегі өзектілігі мектепке дейінгі ұйымдардың ерте жастағы балаларды дамыту үдерісін оңтайлы қамтамасыз ететін заттық­дамытушы ортаны құру моделін іздеу, дайындау және меңгеру қажеттілігінен туындайды. Мәселеге қатысты   зерттелген   әдебиеттер   талдауы   ерте   жастағы   балалардың балабақшада өмірін ұйымдастыру мәселесімен Н.М. Аксарина, Л.Н. Павлова, К.Л.   Печора,   Э.Л.   Фрухт   және   басқалары   6   айналысқанын   көрсетті.   Ерте жастағы   балаларды   дамытудың   психологиялық­   педагогикалық ерекшеліктерін Л.С. Выготский, М.П. Денисова, Л.Т. Журба, А.В. Запорожец, М.И. Лисина, Е.М. Мастюкова, С.Ю.Мещерякова, В.С. Мухина, Ж. Пиаже, Н.М.   Щелованов,   Д.Б.   Эльконин   және   басқалары   зерттеген.   Балабақшада заттық­дамытушы ортаны ұйымдастыру мәселесі бірқатар белгілі психологтар мен   педагогтармен   дайындалды   (О.В.   Артамонова,   Т.Н.   Доронова,   Л.М. Кларина, В.И. Логинова, С.Л. Новоселова, Г.Н. Пантелеев, Л.Н. Пантелеева, Л.А. Парамонова, В.А. Петровский, Л.А. Смывина, Бүгінгі күні мектепке дейінгі ұйымдарда дамытушы ортаны құру арқылы балаларды тәрбиелеу мен оқытуда отандық педагогика және психологияның бай   тәжірбиесі   жинақталған:   мектепке   дейінгі   және   ерте   жастағы   балалар үшін   дидактикалық   құралдар   және   дамытушы   ойыншықтар   жүйесін   құру; ересектер мен балалар үшін ең қолайлы ортаны құру мақсатында мектепке дейінгі   ұйымның   ішкі   архитектуралы­жоспарлық   шешімін   қалыптастыру; мектепке   дейінгі   ұйымдарда   дамытушы   ортаны   құру   қағидаты   негізінде педагогикалық үдерісті материалдық­техникалық жағынан қамтамасыз ету.  Дамыту   ортасы   деп    әртүрлі материалдармен   толықтырылған,   арнайы   жабдықталған   жайлы   жағдай   деп түсіну   керек.  Мұндай   ортада   барлық   топ   балаларын   танымдық пайдалы   ұйымдастырылған,шығармашылық   іс   ­   әрекетке   бір   уақытта   белсенді   араластыруға   болады. Ортаны   құрудың   анықтаушы   сәті   педагогикалық   пікір,   мақсат   болып табылады. Бұл мақсатқа жету таңдаған білім беру бағдарламасын іске асыру арқылы   жүзеге   асырылады.   Дамыту   ортасын   құра   отырып,   біз   топтардағы балалардың   ерекшеліктерін   ескереміз.   Жасы,   даму   деңгейі,   білімділігі, қызығушылығы, қабілеті, құрамы т. б.                Ерте жастағы балаларды дамытуда заттық­дамытушы орта  маңызды фактор   болып   табылады.   Бала   толыққанды   дамуы   үшін   балалар   әлемді жарқын, қанық әсермен қабылдайтындай жағдай жасау қажет. Ерте жастағы балалар тобында заттық­дамытушы ортаны құру баланың толыққанды дамуы үшін,   жетекші   іс­әрекет   түрлерін   іске   асыру   үшін   қажетті   жағдай   болып табылады: танымдық және нәтижелі іс­әрекет, заттық және сюжетті­бейнелі ойындар. Дамытушы   орта  –   мектепке   дейінгі   тәрбие   мен   оқытудың   жалпыға міндетті   үлгілік   бағдарламасының   талаптарына   сай   баланың   рухани   және физикалық   бейнесінің   дамуын   функционалдылығын   модельдейтін   бала   іс­ әрекетінің материалдық объектілері мен құралдарының жүйесі.  Дамытушы   ортаны   құру   кезінде   келесідей   қағидаттарды басшылыққа алу қажет: ­  ортаның   жартылай   функционалдылығы:  дамытушы   орта   көптеген мүмкіндіктерді ашып, тәрбиелеу­білім беру үдерісінің барлық құраушыларын қамтамасыз етуі тиіс, осы мағынада көпфункционалды болуы тиіс; ­ ортаның  жартылай функционалдылығымен байланысты оның түрленуі ­ бұл жағдай бойынша бірінші орынға кеңістіктің қандай да бір функциясын шығаруға   (белгілі   бір   кеңістікке   функцияны   бекітетін   монофункционалды зоналауға қарағанда) мүмкіндік беретін өзгеру мүмкіндігі; ­  вариативтілік,   заманауи   білім  беру  үдерісінің   сипатына   педагогтармен дайындалатын ортаның нақты нұсқалары, түптұлға ретінде мектепке дейінгі ұйымдардың   түрлері   үшін   модельдік   нұсқаларды   нақтылайтын   заттық­ дамытушы   ортаның   шекті   (өзекті)   жобасы   ұсынылуы   тиіс.Баланың   дамуы педагогпен   ұйымдастырылатын   оның   ересектермен   және   қатарластарымен әртүрлі   нысандағы  қарым­қатынасының   мазмұнды   іс­   әрекетінде   жүзеге асатындығы мәлім. Ол үшін баланың айналасында арнайы педагогикалық орта құрылады.  Осы ортада ерте жастағы баланың өзіндік физикалық функциясы дамиды, сенсорлық   дағдылары   қалыптасады,   өмірлік   тәжірибе   жинақтайды,   әртүрлі заттарды   және   құбылыстарды   реттеу   мен   салыстыруға   үйретеді, ересектермен, қатарластарымен өзара эмоционалдық­практикалық тәжірибеге ие   болады,   Мектепке   дейінгі ұйымдарда   ұйымдастырылған   заттық­дамытушы   орта   (топта)   әр   балаға тұлғаның   қандай   да   бір   қасиетін   иеленуге,   жан­жақты   дамуына   теңдей мүмкіндік   береді.   Топтық   кеңістікте   заттық   ортаны   ұйымдастыру   кезінде педагогтарға   әрбір   баланың   тұлғалық   негізгі   сипаттарының   қалыптасуына,   өзіндік   тәжірибеде   білім   алады.оның   қызығушылықтары   мен   қабілеттіліктерінің   дамуына   көмектесетін барлық тиіс. Заттық­дамытушы орта тәрбиеленушілердің жас ерекшеліктеріне, оқу кезеңі және   педагогтармен   іске   асырылатын   бағдарламаға   байланысты   өзгеру керектігін естен шығармау қажет. жағдайды ескеруі     Дамытушы ортаны құрган жағдайда келесі ережелерді есте сақтау   дамытушы, білім   беру,   Заттық­дамытушы   орта  қажет: 1.   тәрбиелеуші, ынталандырушы,   ұйымдастырушы,коммуникативтік   функциясын   атқаруы тиіс. Заттық­  дамытушы  ортаның  топтасуы  балалардың  жан­жақты  дамуын қамтамасыз етуі қажет, білім беру үдерісінің біртұтастылық қағидатына сай келуі тиіс; 2.   Кеңістікті   икемді   және   вариативті   қолдану   қажет.   Орта   баланың қызығушылықтары мен қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналуы тиіс; 3. Заттардың формасы мен дизайны балалардың қауіпсіздігіне және жасына бағдарлануы тиіс; 4. Декор элементтері оңай ауысуы тиіс; 5. Әрбір топта балалардың эксперименттік іс­әрекеттеріне арналған орынды қарастыруы қажет; 6. Топтық кеңістікте заттық ортаны ұйымдастыра отырып, психикалық даму заңдылықтарын,   олардың   денсаулық   көрсеткіштерін,   психофизиологиялық және коммуникативтік ерекшеліктерін, жалпы және сөйлеуінің даму деңгейін, сонымен қатар, эмоционалдық­қажеттілік саласының көрсеткіштерін  ескеру қажет; 7. Түс палитрасы жылы, пастельді түстерде болуы тиіс; 8. Топтық бөлмеде дамытушы  кеңістікті құру кезінде ойынның басты рөлін ескеру қажет; 9.   Топтың   заттық­дамытушы   ортасы   балалардың   жасерекшеліктерін,   оқу кезеңі мен білім беру бағдарламасына байланысты ауысуы тиіс. Балалардың өз бетімен іс­әрекетін дұрыс ұйымдастыру үшін төмендегілердің болуын қарастыратын дамытушы ортаны құру қажет  ойын зонасы;  оқшаулану зонасы;     заманауи ойыншықтар;  дамытушы ойындар;   дидактикалық және көрнекі материалдар;   өнімді іс­әрекеттерге арналған материал;  шығармашылық іс­әрекет үшін атрибуттар;  эксперимент жасау бұрышы;  табиғат бұрышы;  логопедиялық бұрыш;  фонотека, видеотека; спорт құралдары мен жабдықтары және т.б.   музыкалық   Топтық   кеңістік   шартты   түрде  ерте   топ   жасында  үш   зонага бөлінеді: ­      тыныштық ортасы: оқу, «оқшаулану», кітап бұрышы; ­      орташа қарқынды: театрланған, музыка, құрастыру зонасы; ­      қарқынды қозғалыс зонасы: спорт бұрышы. Топтар кеңістігі аясында шартты түрде баланың барлық  қызығушылықтарын қамтитын ойын және тақырыптық зоналарды атап көрсетуге болады: ­танымдық даму зонасы (оқу); шағын­зертхана (қызықты математика, сөйлеуді дамыту, ғарыш), мұнда энциклопедиялар,ойынхана бар; ­көркем­эстетикалық даму зонасында сурет салу, балаларға арналған көркем әдебиеттер,   шығармашылық   «қабырға», декоративті­қолданбалы өнер туындыларының үлгілері және т.б. бар; ­театрланған   зонада   әртүрлі   театр   қуыршақтары,   маскалар,декорациялар, ширмалар бар; ­   әлеуметтік­эмоционалдық   даму   зонасы   айна   жүйесі,   пиктограмма,   ойын материалдарының қарапайым сюжеті болады; ­МДҰ   негізгі   білім   беру   бағдарламасының   талаптарына   сай  экологиялық тәрбиелеу   зонасында   өсімдіктер,   жануарлар,   табиғи   зона   макеттері, көшірмелерді   дайындауға   арналған   әртүрлі   табиғи   материал,   экологиялық дамытушы ойындар және т.б. болады; ­сюжеттік­рөлдік   ойындарға  арналған   ойын   зонасына   ойын   кеңістігінің модуль­макеттері, сәндену бұрышы кіреді; ­құрастыру   зонасы   ірі   еден   үсті,   ұсақ   үстел   үсті   құрастырғыштың,ойын ойыншықтары,   құрастыру   сызбалары,   жол   қозғалысы,   қауіпсіз   өмір   сүру ережелері бойынша материалдың болуын қарастырады аспаптар, Баланың дамуындағы қажетті жағдай оның психологиялық жай­күйі ғана емес, сондай­ақ оның физикалық дамуы мен денсаулығының нығаюы болып табылады. Ол үшін топтың заттық­дамытушы ортасы балаларға ойнау және жеке   қосалқы   топтармен   сабақ   өту   мүмкіндіктерінің   есебімен ұйымдастырылады,   ал   құралдар   мен   ойыншықтар   балалардың   еркін қозғалуына кедергі жасамауы тиіс. Тәрбиешінің міндеті – балаларға қолайлы жағдай жасау, ұтымды қозғалыс тәртібін ұйымдастыру, әртүрлі белсенді іс­ әрекеттер мен демалыстың жүйелі алмасуымен баланың жалығуының алдын алу. «Бір білім саласына арналған материалдар мен жабдықтарды басқа білім беру салаларын жүзеге асыру кезінде де қолдану қажет. Жабдықтарды таңдау балалардың   шығармашылық,   психологиялық   және   дене   дамуына   барынша мүмкіндік   беретін   келесі   әрекет   түрлері   үшін   іске   асырылады:   ойын, танымдық­зерттеу,   коммуникативтік,   еңбек,   көркем­музыкалық,   көркем әдебиетті   қабылдау   және   т.б».  деп   жаңартылған   мектепке   дейінгі   білім стандартында көрсетілген.«Денсаулық»   білім   беру   саласы   бойынша   пәндік   дамытушы   ортамен жұмыстарымнан яғни өз іс тәжірибемді мысалға келтірсем. Ерте жас тобымен өткізілетін   ұйымдастырылған   оқу   қызметінде   дәстүрден   тыс   құрал­ жабдықтармен жұмыс жасап келемін. Дене   тәрбиесі   бойынша   пәндік­дамытушы   ортамда   пластикалық   ыдыс қақпақтарынан   тігіліп   жасалынған   балалардың   сауықтыру   шынықтыру шараларына   пайдалануға   денсаулық   кілемшесі,   топтағы   бала   санына байланысты құм салынған қапшықтар, таяқшалар, арқан, қимылдық ойындарға арналған   атрибуттар,   пластикалық   ыдыстардан   жасалынған   кедергілер, хоккей таяқшалары мен шайбасы, жалаушалар, ертегі кейіпкерлерінен сақина лақтыруға арналған құралдар, тоқыма доптар т.б Осы дамытушы құралдарды пайдалана отырып, ата­аналармен бірге  дене тәрбиесінен   ерте жас тобымен өткізілген «Тауықтар мен балапандар» оқу қызметін ұсынамын Білім беру саласы: Денсаулық, таным, комуникация, шығармашылық, әлеумет. Бөлімі:  Дене шынықтыру Топ: І кіші «Балапан» тобы Мақсаты: Ата­аналар мен балаларға бірігіп қимыл­қозғалыс жасаудан қуаныш ала білуге үйрету. Міндеттері:  Білімділік: Әтеш пен оның отбасы жайында түсінік беру. Балаларды негізгі  қимыл­қозғалыс жаттығуларын жасауға үйрету; Дамытушы: Назар аударуды, ойлауды дамыту. Қолдың саусақ қимылдарын  дамыту. Тәрбиелік: балалардың тәрбиеші мен ата­ананың арасындағы жағымды қарым­ қатынастан үлгі алу. Әдістері мен тәсілдері: дене шынықтыру жаттығуларын көрсету, ойын,  еліктеу Құрал­жабдықтары: тауық, балапан киімдері,  дән, бала санынан қарай  қапшықтар,  2 денсаулық кілемшесі,  2 гимнастикалық орындық, кедергілер,  арқан. Нұсқаушының қызметі Балалардың қызметі Оқу  қызмет  кезеңдеріц а в и т о М ш у а ғ з о қ ­ қ ы л я и қ ы л ы Нұсқаушы балаларға балапан  киімін киюге көмектеседі.  «Сәлемдесу» ойыны. Сәлеметсіңдер ме қолдар! Хлоп, хлоп, хлоп. Сәлеметсіңдер ме аяқтар! Топ, топ, топ. Сәлеметсіңдер ме беттер! Шмок, шмок, шмок. Сәлеметсіңдер ме еріндер! Умма, умма, умма! Әтеш және оның отбасымен танысу. Жай жүру, жүгіру, секіру. Балалар балапан киімін киеді. Балалар өлең жолдарын  қайталап айтып, қимылдар  жасайды. Сұрақтарға жауап береді. Жаттығуларды орындайды.с а д м ы й Ұ л ы ш у р ы т і ш у н е д з і ­ қ ы к і л ­ қ ы л я и к і л с к е л ф е Р і ш у т е з ү т Жалпы дамыту жаттығулары. 1.«Біз өсеміз» жаттығуы. Б.Қ. аяқ иық көлемінде, анасы мен баласы бір­біріне бетпе­ бет қарап, анасы баласының  қолдарынан ұстап жоғары қарай  созып, аяқ ұшына тұрады. 2.«Дос аяқтар» жаттығуы. Бір­біріне бетпе­бет қарап қол  ұстасып бала мен анасы бір  мезгілде отырып­тұрады. 3.«Әткеншек» жаттығуы. Ата­аналар еденде аяғын түзу алға   созып отырады, баласын тізесіне  өзіне қарап отырғызады да, белінен  ұстап алға еңкейіп, артқа  шалқаяды. 4.«Қуанамыз» жаттығуы. Анасы мен баласы қол ұстасып  секіреді. Негізгі қимыл­қозғалыс  жаттығулары: ­ Гимнастикалық орындық  үстінен анасының өмегімен  түзу жүріп өту; ­ Денсаулық кілемшесінің  үстінен жүру; ­ Заттардан аттап жүру; ­ Арқанның үстінен тепе­ теңдік сақтап жүру; Қимылды ойын: «Дәндерді жина». Нұсқаушы ата­аналарға  қапшықтарды беріп алаңның  ортасына дәндерді сеуіп жібереді.  Балалардан дәндерді жинауын  сұрайды. Қимыл­қозғалысы аз ойын:  «Дауысынан таны» Нұсқаушы үй құстарының дауысын  қойып, балалардан ненің дауысы  екенін сұрайды. «Балапандар» биі. Балалар нұсқаушының айтуы  мен көрсетуіне сәйкес ж.д.ж  жасайды. Балалар мен ата­аналар бірігіп  негізгі қимыл­қозғалыс  жаттығуларын орындайды. Ата­аналар қапшықты ұстап  тұрады, ал балалар дәндерді  жинап қапшыққа салады. Балалар сұрақтарға жауап  береді. Ата­аналар мен балалар бірге  билейді.Күтілетін нәтиже: Орындайды: ересектермен бірге дене жаттығуларын орындай алады; негізгі  қимыл түрлірін: жүру, жүгіру, секіру, тепе­теңдік сақтауды игереді; Түсінеді: жаттығулардың маңыздылығын, ойынның шарттарын; Қолданады: оқу қызмет барысында ептілік, шапшаңдық, назар аудару, тез  шешім шығару қасиеттерін қолданады;   оөтереді, Қорытынды: Ерте жас тобындағы балалардың жеке басынын және танымдық процесін дамытады,  қарым –қатынас  дағдыларын  және тұтастай алғанда айналадағы әлеммен әлеуметтік өзара іс  қимылын қалыптастырады. Заттық­кеңістіктік  дамытушы  орта ерте  жастағы  балалардың  дамуының маңызды факторы болып табылады. Баланың толықтай дамуы үшін балалар жарқын, көркем өмірді қабылдай алатындай жағдайлар туғызу қажет. Заттық ортаны   модельдеу  балалардың   өзара   әрекеттесуіне,  ынтымақтасуына,  өзара білім   алуына   жағдай   туғызады.   Егер   ортада   жанында   мәдени­танымдық дамудың   жоғары   деңгейі   бар   балалар   болса,онда   олар   шығармашылық импровизацияға айналдырып, қызық модельдер, көріністер құрастыра алады, немесе   керісінше,   егер   онда   сенсорлық   тәжірибенің   даму   деңгейітөмен балалар болса, онда ортада шоғырланған элементтік көріністер оларға дәл солай   сәтті   нәтижеге   қол   жеткізуге   мүмкіндік   береді.   Қоршаған   ортаның балаға әсер етудің нәтижесі оның бұл ортадағы белсенділігімен  түсіндіріледі. Мектепке дейінгі ұйымның педагогикалық үдерісін ұйымдастыру баланың тек топтық   бөлмеде   емес,   бүкіл   балабақша   бойынша   еркін   қозғалуын қарастырады. Балалардың кеңістік пен уақытты еркін үйрену қабілеті оларға мектеп   өмірінің   ерекшеліктеріне   бейімделуге  көмектеседі.   Ерте   жастағы балалар   тобында   заттық­кеңістіктік   дамытушы   ортаны   құру   баланың   жан­ жақты дамуы,жетекші әрекет түрлерін дамыту үшін маңызды шарты: заттық және   сюжеттік­бейнелі  ойындар,   танымдық   және   жемісті   әрекеттер   болып табылады. Балабақшада дамытушы ортаны ұйымдастыру барысында мектепке дейінгі   ұйымпедагогтарының   күрделі,   көп   жоспарлы   және   жоғары шығармашылық қызметі қажет.   Әр бала өзінің  дамуында отбасының, оның тұрмысының, мәдени таңдаулардың ықпалын сезеді. Балабақшада барлық бөлмелердің жағдайы баланың ұжымда тәрбиеленуі мен дамуы үшін бірмақсатқа бағытталған. Мұндай жағымды жағдай құру ­ өз ішіне саналы және кеңістік  пен оның элементтерін әсем ұйымдастырылуын қамтитын   үлкен   өнер.   Баланы   қоршаған  дамытушы   ортада   бала   да   өзінің заттық әлемінде шығармашыл бола алатындай мүмкіндік туғызу керек, сонда ғана ересектермен, құрдастарымен өзара әрекеттестік үдерісінде өзінің жеке басының  тұлғалық­дамытушы шығармашылығы қалыптасады.Қoлдaнылғaн әдeбиeттep тiзiмi: 1. Тусупова А.Қ. Балаларды ерте жастан дамытуға арналған заттық  ­дамытушы ортаны ұйымдастыру бойынша әдістемелік ұсынымдар. –  Астана, 20152.     2. Жұмaбeкoвa Ф.Н.Тәpбиe нeгiзi бaлaбaқшaдa // Oтбacы жәнe бaлaбaқшa.  ­2009. №1.3.    КeнжeбaeвТ., Aбдиpoв М.   3. Мeктeпкe дeйiнгi пeдaгoгикa.­ Aлмaты, 19854.     4. Apыcбaeвa З. Иннoвaциялық әдic­тәciлдepдi қoлдaнy epeкшeлiктepi. //  Қaзaқcтaн мeктeбi. №1. 2007 . 69­70 б.5.     5. Бoгycлaвcкaя З.М., Cмиpнoвa E.O. Мeктeпкe дeйiнгi жacтaғы  бaлaлapғaapнaлғaн дaмытy oйындapы. – М., 1991.6.      6. Ядэшкo В.И, CoхинaФ.A. Мeктeп жacынa дeйiнгi пeдaгoгикa. Aлмaты,  Мeктeп.1982.«Қазіргі заман талабына сай жан­жақты жетілген, бойында ұлттық сана мен ұлттық психология қалыптасқан, имандылық әдебі, парасаты бар ұрпақ тәрбиелеу, өсіру, білім беру, бүгінгі таңда отбасының, балабақшаның, барша елдің, халықтың міндеті» Н.Ә.Назарбаев. ХХI ғacыp тaбaлдыpығын бiлiм мeн ғылымды иннoвaциялық тeхнoлoгиялық бaғытты дaмытy мaқcaтымeн aтayымыз үлкeн үмiттiң бacты нышaны бoлып тaбылaды.   Ұpпaғы   бiлiмдi   хaлықтың   бoлaшaғы   бұлыңғыp   бoлмaйды.   Жac ұpпaққa мән ­ мaғынaлы, өнeгeлi тәpбиe мeн бiлiм бepy ­ бүгiнгi күннiң бacты тaлaбы eкeнi бәpiмiзгe бeлгiлi.   Мектепке дейінгі ұйымдардың маңызды міндеті әр баланың шығармашылық қызметін   қамтамасыз   етуге,   балаға   өзін   толық   жетілдіруге   және   өзінің белсенділігін көрсетуге, балалармен дамытушы ортаны ұйымдастыру арқылы тәрбиелеу   жұмысының   дамытушы   әсерін   арттыруға   және   педагогикалық үдерісті жетілдіруге мүмкіндік береді.  Бүгінгі күні мектепке дейінгі ұйымдарда дамытушы ортаны құру арқылы балаларды тәрбиелеу мен оқытуда отандық педагогика және психологияның бай   тәжірбиесі   жинақталған:   мектепке   дейінгі   және   ерте   жастағы   балалар үшін дидактикалық құралдар және дамытушы ойыншықтар жүйесін құру;  Дамыту   ортасы   деп  пайдалы   ұйымдастырылған,   әртүрлі материалдармен   толықтырылған,   арнайы   жабдықталған   жайлы   жағдай   деп түсіну   керек.  Дамыту   ортасын   құра   отырып,   біз   топтардағы   балалардың ерекшеліктерін   ескереміз.   Жасы,   даму   деңгейі,   білімділігі,   қызығушылығы, қабілеті, құрамы т. б.                Ерте жастағы балаларды дамытуда заттық­дамытушы орта  маңызды фактор   болып   табылады.   Бала   толыққанды   дамуы   үшін   балалар   әлемді жарқын, қанық әсермен қабылдайтындай жағдай жасау қажет. Ерте жастағы балалар тобында заттық­дамытушы ортаны құру баланың толыққанды дамуы үшін,   жетекші   іс­әрекет   түрлерін   іске   асыру   үшін   қажетті   жағдай   болып табылады: танымдық және нәтижелі іс­әрекет, заттық және сюжетті­бейнелі ойындар. Дамытушы   орта  –   мектепке   дейінгі   тәрбие   мен   оқытудың   жалпыға міндетті   үлгілік   бағдарламасының   талаптарына   сай   баланың   рухани   және физикалық   бейнесінің   дамуын   функционалдылығын   модельдейтін   бала   іс­ әрекетінің материалдық объектілері мен құралдарының жүйесі.  Дамытушы   ортаны   құру   кезінде   келесідей   қағидаттарды басшылыққа алу қажет:­  ортаның   жартылай   функционалдылығы:  дамытушы   орта   көптеген мүмкіндіктерді ашып, тәрбиелеу­білім беру үдерісінің барлық құраушыларын қамтамасыз етуі тиіс, осы мағынада көпфункционалды болуы тиіс; ­ ортаның  жартылай функционалдылығымен байланысты оның түрленуі ­ бұл жағдай бойынша бірінші орынға кеңістіктің қандай да бір функциясын шығаруға   (белгілі   бір   кеңістікке   функцияны   бекітетін   монофункционалды зоналауға қарағанда) мүмкіндік беретін өзгеру мүмкіндігі; ­  вариативтілік,   заманауи   білім  беру  үдерісінің   сипатына   педагогтармен дайындалатын ортаның нақты нұсқалары, түптұлға ретінде мектепке дейінгі ұйымдардың   түрлері   үшін   модельдік   нұсқаларды   нақтылайтын   заттық­ дамытушы   ортаның   шекті   (өзекті)   жобасы   ұсынылуы   тиіс.Баланың   дамуы педагогпен   ұйымдастырылатын   оның   ересектермен   және   қатарластарымен әртүрлі   нысандағы  қарым­қатынасының   мазмұнды   іс­   әрекетінде   жүзеге асатындығы мәлім. Ол үшін баланың айналасында арнайы педагогикалық орта құрылады.    өзіндік   тәжірибеде   білім   алады. Осы ортада ерте жастағы баланың өзіндік физикалық функциясы дамиды, сенсорлық   дағдылары   қалыптасады,   өмірлік   тәжірибе   жинақтайды,   әртүрлі заттарды   және   құбылыстарды   реттеу   мен   салыстыруға   үйретеді, ересектермен, қатарластарымен өзара эмоционалдық­практикалық тәжірибеге ие   болады,   Мектепке   дейінгі ұйымдарда   ұйымдастырылған   заттық­дамытушы   орта   (топта)   әр   балаға тұлғаның   қандай   да   бір   қасиетін   иеленуге,   жан­жақты   дамуына   теңдей мүмкіндік   береді.   Топтық   кеңістікте   заттық   ортаны   ұйымдастыру   кезінде педагогтарға   әрбір   баланың   тұлғалық   негізгі   сипаттарының   қалыптасуына, оның   қызығушылықтары   мен   қабілеттіліктерінің   дамуына   көмектесетін барлық жағдайды ескеруі тиіс Заттық­дамытушы   орта   тәрбиеленушілердің   жас   ерекшеліктеріне,   оқу кезеңі және педагогтармен іске асырылатын бағдарламаға байланысты өзгеру керектігін естен шығармау қажет. Дамытушы ортаны құрган жағдайда келесі ережелерді есте сақтау   дамытушы,   Заттық­дамытушы   орта   білім   беру, қажет: 1.   тәрбиелеуші, ынталандырушы,   ұйымдастырушы,коммуникативтік   функциясын   атқаруы тиіс. Заттық­  дамытушы  ортаның  топтасуы  балалардың  жан­жақты  дамуын қамтамасыз етуі қажет, білім беру үдерісінің біртұтастылық қағидатына сай келуі тиіс; 2.   Кеңістікті   икемді   және   вариативті   қолдану   қажет.   Орта   баланың қызығушылықтары мен қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналуы тиіс; 3. Заттардың формасы мен дизайны балалардың қауіпсіздігіне және жасына бағдарлануы тиіс; 4. Декор элементтері оңай ауысуы тиіс; 5. Әрбір топта балалардың эксперименттік іс­әрекеттеріне арналған орынды қарастыруы қажет;6. Топтық кеңістікте заттық ортаны ұйымдастыра отырып, психикалық даму заңдылықтарын,   олардың   денсаулық   көрсеткіштерін,   психофизиологиялық және коммуникативтік ерекшеліктерін, жалпы және сөйлеуінің даму деңгейін, сонымен қатар, эмоционалдық­қажеттілік саласының көрсеткіштерін ескеру қажет; 7. Түс палитрасы жылы, пастельді түстерде болуы тиіс; 8. Топтық бөлмеде дамытушы  кеңістікті құру кезінде ойынның басты рөлін ескеру қажет; 9.   Топтың   заттық­дамытушы   ортасы   балалардың   жасерекшеліктерін,   оқу кезеңі мен білім беру бағдарламасына байланысты ауысуы тиіс.         төмендегілердің болуын қарастыратын дамытушы ортаны құру қажет  Балалардың   өз   бетімен   іс­әрекетін   дұрыс   ұйымдастыру   үшін      ойын зонасы;  оқшаулану зонасы;     заманауи ойыншықтар;  дамытушы ойындар;   дидактикалық және көрнекі материалдар;   өнімді іс­әрекеттерге арналған материал;  шығармашылық іс­әрекет үшін атрибуттар;  эксперимент жасау бұрышы;  табиғат бұрышы;  логопедиялық бұрыш;  фонотека, видеотека;  спорт құралдары мен жабдықтары және т.б. Топтық   кеңістік   шартты   түрде   ерте   топ   жасында   үш   зонага бөлінеді: ­      тыныштық ортасы: оқу, «оқшаулану», кітап бұрышы; ­      орташа қарқынды: театрланған, музыка, құрастыру зонасы; ­      қарқынды қозғалыс зонасы: спорт бұрышы. Топтар кеңістігі аясында шартты түрде баланың барлық  қызығушылықтарын қамтитын ойын және тақырыптық зоналарды атап көрсетуге болады: ­танымдық даму зонасы (оқу); шағын­зертхана (қызықты математика, сөйлеуді дамыту, ғарыш), мұнда энциклопедиялар,ойынхана бар; ­көркем­эстетикалық даму зонасында сурет салу, балаларға арналған көркем әдебиеттер,   шығармашылық   «қабырға», декоративті­қолданбалы өнер туындыларының үлгілері және т.б. бар; ­театрланған   зонада   әртүрлі   театр   қуыршақтары,   маскалар,декорациялар, ширмалар бар; ­   әлеуметтік­эмоционалдық   даму   зонасы   айна   жүйесі,   пиктограмма,   ойын материалдарының қарапайым сюжеті болады;   музыкалық   аспаптар,­МДҰ   негізгі   білім   беру   бағдарламасының   талаптарына   сай  экологиялық тәрбиелеу   зонасында   өсімдіктер,   жануарлар,   табиғи   зона   макеттері, көшірмелерді   дайындауға   арналған   әртүрлі   табиғи   материал,   экологиялық дамытушы ойындар және т.б. болады; ­сюжеттік­рөлдік   ойындарға  арналған   ойын   зонасына   ойын   кеңістігінің модуль­макеттері, сәндену бұрышы кіреді; ­құрастыру   зонасы   ірі   еден   үсті,   ұсақ   үстел   үсті   құрастырғыштың,ойын ойыншықтары,   құрастыру   сызбалары,   жол   қозғалысы,   қауіпсіз   өмір   сүру ережелері бойынша материалдың болуын қарастырады Баланың дамуындағы қажетті жағдай оның психологиялық жай­күйі ғана емес, сондай­ақ оның физикалық дамуы мен денсаулығының нығаюы болып табылады. Ол үшін топтың заттық­дамытушы ортасы балаларға ойнау және жеке   қосалқы   топтармен   сабақ   өту   мүмкіндіктерінің   есебімен ұйымдастырылады,   ал   құралдар   мен   ойыншықтар   балалардың   еркін қозғалуына кедергі жасамауы тиіс. Тәрбиешінің міндеті – балаларға қолайлы жағдай жасау, ұтымды қозғалыс тәртібін ұйымдастыру, әртүрлі белсенді іс­ әрекеттер мен демалыстың жүйелі алмасуымен баланың жалығуының алдын алу. «Бір білім саласына арналған материалдар мен жабдықтарды басқа білім беру салаларын жүзеге асыру кезінде де қолдану қажет. Жабдықтарды таңдау балалардың   шығармашылық,   психологиялық   және   дене   дамуына   барынша мүмкіндік   беретін   келесі   әрекет   түрлері   үшін   іске   асырылады:   ойын, танымдық­зерттеу,   коммуникативтік,   еңбек,   көркем­музыкалық,   көркем әдебиетті   қабылдау   және   т.б».  деп   жаңартылған   мектепке   дейінгі   білім стандартында көрсетілген. «Денсаулық»   білім   беру   саласы   бойынша   пәндік   дамытушы   ортамен жұмыстарымнан яғни өз іс тәжірибемді мысалға келтірсем. Ерте жас тобымен өткізілетін   ұйымдастырылған   оқу   қызметінде   дәстүрден   тыс   құрал­ жабдықтармен жұмыс жасап келемін. Дене   тәрбиесі   бойынша   пәндік­дамытушы   ортамда   пластикалық   ыдыс қақпақтарынан   тігіліп   жасалынған   балалардың   сауықтыру   шынықтыру шараларына   пайдалануға   денсаулық   кілемшесі,   топтағы   бала   санына байланысты құм салынған қапшықтар, таяқшалар, арқан, қимылдық ойындарға арналған   атрибуттар,   пластикалық   ыдыстардан   жасалынған   кедергілер, хоккей таяқшалары мен шайбасы, жалаушалар, ертегі кейіпкерлерінен сақина лақтыруға арналған құралдар, тоқыма доптар т.б Осы дамытушы құралдарды пайдалана отырып, ата­аналармен бірге  дене тәрбиесінен   ерте жас тобымен өткізілген «Тауықтар мен балапандар» оқу қызметін ұсынамын Қорытынды:Ерте жас тобындағы балалардың жеке басынын және танымдық процесін дамытады,  қарым –қатынас  дағдыларын  және тұтастай алғанда айналадағы әлеммен әлеуметтік өзара іс  қимылын қалыптастырады. Заттық   ортаны   модельдеу   балалардың   өзара   әрекеттесуіне, ынтымақтасуына,   өзара   білім   алуына   жағдай   туғызады.   Қоршаған   ортаның балаға әсер етудің нәтижесі оның бұл ортадағы белсенділігімен  түсіндіріледі. Ерте   жастағы   балалар   тобында   заттық­кеңістіктік   дамытушы   ортаны   құру баланың жан­жақты дамуы,жетекші әрекет түрлерін дамыту үшін маңызды. Баланы   қоршаған   дамытушы   ортада   бала   да   өзінің   заттық   әлемінде шығармашыл   бола   алатындай   мүмкіндік   туғызу   керек,   сонда   ғана ересектермен,   құрдастарымен   өзара   әрекеттестік   үдерісінде   өзінің   жеке басының  тұлғалық­дамытушы шығармашылығы қалыптасады.