MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI XALQ FOLKLOR IJROCHILIK NAMUNALARI BILAN TANISHTIRISH

MAVZU:

REJA
Milliy qadriyatlar bolalar tarbiyasiga ahamiyati
Folklorning turlari

Avlod-ajdodlarimiz asrlar davomida ma’naviyatning, barkamol ruhiyatining sadolardagi in’ikosi bo’lgan musiqa san’ati milliy kuy, qo’shiqlarimiz, allalarimiz yosh avlodlar qalbidan o’rin olarkan, ularni ona Vataniga, xalqiga sadoqatli va mehr-muruvvatli bo’lishga, azaliy qadriyatlarimiz va o’ziga xos betakror ananalarimizni e’zozlashga, ona yurt musiqiy merosining bugungi kundagi haqqoniy vorislari bo’lishga va albatta, milliy istiqloliyat zaruriyatini teran his etishga da’vat etadi.

Milliy musiqa merosimiz serqatlam va rang-barang uslubli ijodkorlik hamda uning ijrochiligiga oid javxalardan tashkil topadi. Bolalar folklori — og‘zaki ijod namunalaridir. Odatda bolalar yoki ular uchun kattalar tomonidan yaratiladi. Folklor janrining tarkibiy qismi. O‘zbek Bolalar folklori alla, ertak, ermaklar, tez aytish, topishmoq, bolalar o‘yin qo‘shiqlari, erkalama, masharalama va boshqalarni o‘z ichiga oladi.

Bolalar folklori bolaning tinglashiga, aytib yurishiga, o‘yiniga, qo‘shig‘iga moslangan bo‘ladi. O‘zbekistonda Bolalar folklori namunalari to‘plam holida 1932 yildan nashr etila boshladi. Kattalar tomonidan yaratiladigan alla, ovutmachoq va erkalamalar onalar mehr-muhabbati bilan yo‘g‘rilgan bo‘lib, ularda go‘dakning istiqboliga oid orzu-umidlar, bola yashayotgan muhit o‘z ifodasini topadi.

Bolalar qo‘shiqlarining ko‘plari yil fasllari bilan bog‘liq. "Boychechak", "Oftob chiqdi olamga", "Chittigul", "Laylak keldi, yoz bo‘ldi", "Qaldirg‘och" kabi qo‘shiqlarni bolalar tom boshida, dalalarda, qishloq ko‘chalarida aytishadi. Ular bahor kelishi, yomg‘ir yog‘ishi, quyoshning olamni isitishi, ilk chechak, birinchi qor kabi fasl va tabiat hodisalari bilan bog‘liq. "Bu bog‘chada olicha", "Zuvzuv borag‘on", "Chamandagul", “Oq sholi, ko‘k sholi" va boshqa qo‘shiqlar turli davralarda aytilaveradi. Ularda ovchilik, dehqonchilik, chorvachilik, hunar va san‘at bilan bog‘liq mehnat jarayonlari, kattalar xatti-harakatlariga taqlid aks etadi. O‘yinlar ham, qo‘shiqlar ham bolalarning aqliy va jismoniy kamolatga yetishiga yordam beradi, ularda zavq uyg‘otadi.

O‘yinlar Bolalar folklorining murakkab turi bo‘lib, ularda drama va musiqa unsurlari chatishib ketadi. O‘yinlarni kichik yoshdagi bolalar "Choriy chambar", "Hakkalakam" kabi sanama o‘yinidan, katta bolalar "Qushim boshi" degan topishmoqdan boshlaydi. Bolalar folklori yosh avlodni intizomli, jasur, qat‘iyatli, qiyinchi-liklarni yengishga, o‘rtoqlariga yordam berishga tayyor bo‘lish singari yaxshi sifatlarga ega bo‘lib o‘sishlariga yordam beradi. 

Chitti gulChitti gul-e, chitti gul-e, Etagingga gul bosay Hayu chitti gul, hayu chitti gulQo`ling qo`lbog`da bo`lsin, Beling belbog`da bo`lsin Hayu chitti gul, hayu chitti gulTapur-tupur ot keldi, Chiqib qarang kim keldi  Hayu chitti gul, hayu chitti gul Aravada un keldi, Childirmada gul keldi  Hayu chitti gul, hayu chitti gul Gul yaxshiyu gul yaxshi, Gulning popugi yaxshi  Hayu chitti gul, hayu chitti gul O`rtada o`ynagan qizningHaydar kokili yaxshi Hayu chitti gul, hayu chitti gul

MTT da bolalarni kichik yoshidan boshlab folklor ijrochiligi namunalari bilan tanishtirib borish va ularni ijro ettirish, o‘sib kelayotgan avlodni milli ruhda tarbiyalashga, o‘z Vataniga muhabbat tuyg‘ularini shakllanishiga yordam beradi, shuningdek bolalarga folklor namunalarini o‘rgatish orqali milliy qadriyatlarimizni ular ongiga chuqur singdirib boramiz.