Д.К.Сивцев - Суорун Омоллоон

Оҥордо Барашкова Н.К.

1906 с. балаҕан ыйын 14 күнүгэр Таатта улууһугар III Дьохсоҕон нэһилиэгэр (Чөркөөх) төрөөбүтэ. 7 саастааҕар оскуолаҕа киирбитэ.

Аҕатынан тѳрдѳ-ууһа – Ханньас аҕатын ууһанэһилиэгэ – Ойуун ууһа (III Дьохсоҕон)

Ийэтинэн тѳрдѳ-ууһанэһилиэгэ – Сиэллээх (II Дьохсоҕон)бу ѳттүнэн Алампа Софронов, Амма Аччыгыйа уруулара

12 саастааҕар аҕата ѳлѳн, алтыс кылааһы бүтэрэн баран 4 сыл хаһаайыстыбатын кѳрѳн ийэтинээн олорбута. «Бу сылларга тулаайах буолуу эрэйин-кыһалҕатын толору билбитим», – диэн ахтара.

Ийэтэ Сивцева
Гликерия Григорьевна

Бастакы айымньытын 15-16 саастааҕар нуучча тылынан (оччолорго оскуолаҕа нууччалыы үѳрэнэллэрэ) хоһоон суруйбута.
«Кумааҕыбын хас эмэ тѳгүл бүк тутан, суулаан-суулаан баран, эргэ балаҕан ѳһүѳтүн быыһыгар кыбытан кэбиһэр буоларым. О, ону күндүтүк да саныырым»

1923с Дьокуускайга киирэн 7 кылааска үѳрэнэр. Ол кэмҥэ Дьокуускайга кѳтѳр аал – дьарапылаан аан маҥнай кэлиитин айхаллыы дьон, ыччат хоһоон суруйбуттара. Суорун Омоллоон эмиэ «Кѳтѳр аал» диэн сахалыы тылынан бастакы хоһоонун суруйар, ол оскуола иһинээҕи илиинэн суруллар сурунаалга тахсыбыта.

Суорун Омоллоон саха литературатыгар 1926 с. «Чолбон» сурунаал №2 бэчээттэммит «Өлүѳнэ ѳрүс» диэн кэпсээнинэн киирбитэ. Кыра алааска тѳрѳѳбүт, улааппыт 17-лээх уол аан бастаан Дьокуускайга киирэн иһэн Өлүѳнэ ѳрүһү хайдах сѳҕѳ-махтайа кѳрбүтүн суруйар. Бу кэпсээнин Т.Уо. диэн илии баттаабыта – Тыа Уола
1927с. «Охоноон», «Аанчык», «Сордоох суха» кэпсээннэрэ бэчээттэнэллэр.
Бу иһин «Чолбон» сурунаал редакторын Алампа Софроновы «айар суолга алҕаабыт аҕам» диэн ааттыыра, сурунаалы - «бастакы үѳрүүнү биэрбит күндү сурунаал» диирэ.

Псевдонимын суолтата(И.К.Попов «Саха суруйааччыларын псевдонима» кинигэтиттэн)

Суорун – дьоһун, киппэ, кытаанах, уолуйбат (Г.Ф.Сивцев. Сахалыы кылгас тылдьыт.Дь.1979)
Суорун – кыратык да халбаҥнаабат, бигэ дьулуурдаах, ыар-дьиппэ майгылаах киһи. (М.А.Черосов, Н.Н.Неустроев. Саха тылын грамматиката. Дь.1986)
Омоллоон – родоначальник Ботурусского улуса (Э.К.Пекарскай тылдьыта)
Суорун Омоллоон – Боотуруускай улуустан тѳрүттээх, дьоһуннаах, кыратык да халбаҥнаабат, бигэ дьулуурдаах

Кэпсээннэрэ: «Чѳѳчѳ», «Чүѳчээски», «Хараҥаҕа тыкпыт сырдык», «Ачаа», «Бэйэтэ эмтиэкэ», «Аанчык», «Оксана» о.д.а.
Драмалара: «Айаал», «Сайсары», «Күкүр Уус», «Күн күѳрэйиэн иннинэ», «Күѳх Кѳппѳ» о.д.а.

Айар дьиэтэ

1928с учуутал техникумун бүтэрбитэ. Хас да сыл учууталлаабыта, республика оскуолаларыгар инспектордаабыта, тылы чинчийэр институкка тыл уонна сурук секторыгар сэбиэдиссэйдээбитэ.

М.Е.Охлопковалыын кыттыһан оҥорбут букубаардарын 1970 сылтан 2005 сылга диэри туттубуттара

Саха издательствотыгар редактор

1926с. Педтехникумҥа үѳрэнэ сылдьан, саха труппатыгар суфлерунан, кэлин артыыһынан ылыллыбыта. Отутус сылларга артыыс, режиссер быһыытынан үлэлиир.

«Омоҕой баай уонна Эллэй бѳҕѳ» спектакль. Суорун Омоллоон - Омоҕой

Саха артыыстара, 1942с.

Москваҕа артыыстар делегацияларын салайааччыта, 1948с.

Аҕа дойду сэриитигэр саха суруйааччыларын, саллааттарын кытта кѳрсүһүү, 1944с.

Суорун Омоллоон сахалыы опера, балет сайдарыгар олук үктээбитэ. Ол курдук кини — саха бастакы «Ньургун Боотур» оператын уонна «Сир симэҕэ» балетын либреттоларын ааптара. Итини таhынан, «Лоокуут уонна Ньургуhун», «Кыhыл Ойуун», «Умуллубат төлөн» опералар, «Хотойдор хоту көтөллөр», «Күн-Куо», «Дьол тааhа» балеттар либреттоларын суруйар.
Либретто – операҕа сөптөөх гына хоһоонунан суруллубут айымньы.

Композитор Г.Литинскэй

Композитор М.Жирков

«Дьулуруйар Ньургун Боотур» опера

«Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин» остуоруйанан «Сир симэҕэ» балет

Я.П.Кычкин Быыпсай оруолугар («Сайсары»)

В.А.Саввин Айыы Сээн оруолугар («Айаал»)

«Күкүр Уус» драма

А.Е.Ефремов
Күкүр Уус оруолугар

И.Д.Избеков
Түптүр Хара оруолугар