Инсон канча умр куриши мумкин

ИНСОН ҚАНЧА УМР КЎРИШИ МУМКУН.

Инсон неча йилгача умр кўриши мумкунлиги узоқ йиллардан буён барчани қизиқтириб келади. Олимлар турли мавжудотларнинг қанча умр кўришини текшириб кўрганлар. Хашоротлар оламида шундайлари ҳам учрайдики улар бор йўғи бир неча соат умр кўрадилар халос.

Қизиқарли маълумот сифатида шуни айтишим мумкунки денгиз ва океанлар остида шундай жонзод бор экан. Унинг кўриниши капалакни эслатади. У бор йўғи 48 сония умр куради.

Лекин табиатда шундай хайвонлар ҳам учрайди, улар анча вақт умр кўришади.

Ҳайвонларнинг умри уларнинг ўсиш даврига қараганда 5-8 марта ортиқ бўлади.
Масалан ит 2 йил мобайнида ўсади, 10-15 йил яшайди.



От 5 йилда ўсади, умри эса 30-40 йилга етади.

Машхур табиб Тиб қонунлари асари муаллифи, ғарбда “Аветсена” номи билан машхур бўлган бобомиз Абу Али Ибн Сино 57 ёшида 1037 йилда вафот этган.

Вахоланки унинг ўзи олдинроқ “Чанг, ғам, ғусса бўлмаганда инсон 1000 йил яшаши мумкин”деган эди.

оқибатини

Одам 25-30 йил мобайнида ўсади ва ривожланади демак инсон нормал шароитда 150 йил умр кўриши мумкун экан. Шу сабабдан ҳам олимлар инсонларнинг 100 йилга қадар яшамаслиги
оқибатини экологик муаммолар, яъни атроф мухитнинг ифлосланиши оқибатида юзага келишини айтадилар.

Тарихий маълумотларга қараганда узоқ умр кўрган кишилар кам эмас. Улар Венгриялик Л.Куартен исмли шахс 185 ёшда, Норвегиялик Йозеф Сурингтон 160, Суматра оролида яшовчи бир дехқон 194 ёшга, Озарбайжонлик дехқон Мухтор ақли Иброхим 145 ёшида вафот этган. Англиялик Томас Керне эса 207 йил яшаган экан.

Демосфеннинг ёзишича, шох Литориус 200 йил, Крит ороли шоири Эпименед эса 300 йил умр кўрган экан. Португалиялик сарой тарихчиси 370 йил ҳаёт кечириб, хатто одамлар билан сухбатлашганлигини ёзиб қолдирган экан. 1613 йилда Туринда нашр этилган китобда ёзилишича, Гоа оролидаги бир киши 400 йил яшаган.

Бошқа бир манбаларда келтирилишича, Ҳиндистондаги бир мусулмон авлиё 400 йилга яқин умр кўрган (1050-1433). 186 йил умр кўрган Патиал рожаси Тапасвижиннинг ёзишича, гўё Ҳимолай ён бағирларида қадимги хинд тили (санскрит)да гапирадиган бир чолни кўрган эмиш! Отахоннинг айтишича у 500 ёшга кирган эмиш. Бунинг сирини ўзи тайёрлаган оби хаёт дорисига қаратган, аммо унинг тайёрланиш сирларини айтмаган экан.

Шундай адиблар борки улар хаётининг иккинчи ярмида жуда кучли ижод қилганлар. Демак ёш ўтган сари хотира сусайишини яна бир бора ўйлаб кўриш керак.
Бундан кўриниб турибдики биз ёшимиз ўтган сари миямизни ишлатгимиз келмай қолади. Яъни ўз устимизда ишлашни камайтирамиз шу сабабли кўп ишламай занглаган рўзғор буюмлари каби миямизнинг ҳам ишлагиси келмай қолади яъни “ДАНГАСА” бўлиб қолади. Сизга шуни маслахат берамизки доимо ўз устингизда ишланг.

Лев Тлстой “Менинг миям, айникса, 60-70 ёшлар оралигида енгил ва жуда равон ишлаган”- деб ёзган

1 – сабаб.
Соғлом турмуш тарзига риоя қилмаслик. Кўплар ҳар доимги соғлом турмуш тарзига риоя қилмасликнинг оқибатлари аянчли бўлишини билишмайди. Масалан: нотўғри овқатланиш инсоннинг 25-15 йиллик умрини қисқартиради. Тоза ҳавонинг етишмаслиги 30-10 йилга, жисмоний ҳаракатнинг сустлиги 20-10 йилга, тамаки ва алкагол маҳсулотлари инсон умрининг 5-25 йилга камайтириши тадқиқотлар натижасида аниқланган. Шуни қўшимча қилиб айтишимиз мумкунки инсондаги ҳар 5 килограм ошиқча вазн унинг 1 йил умрини қисқартирар экан.

2 – сабаб.

Салбий муносабат. Ҳаётга ва атрофдагиларга салбий муносабатда бўлиш – яширин душманлик ҳисси билан яшаш дегани. Олимлар фикрига кўра бундай инсонлар ҳамиша бошқалардан шубҳаланадилар ва уларга бошқалар ҳамиша нотўғри муносабатда бўлишгандек туюлади лекин аслида бошқалар эмас, балки унинг ўзи бошқаларга нисбатан кераксиз шубхада бўлади. Улар атрофдагиларнинг қилган ишларидан ва сўзларидан кўп ҳолатларда ёмон муносабатни кўрадилар. Аслида эса ҳеч ким унга бундай қилмаган бўлади. Ёмон жойи шундаки бу тоифадаги инсонлар охир оқибат қон томир, қандли диябет касалликларига чалиниши мумкун. Инсон асабийлашганда иммун тизимида салбий ўзгаришлар юз беради. Оқибатда организмда турли касалликларга “пойдевор” ни ўзингиз қўясиз. Дунёга машхур инсонлар биз англолмаган оддий хақиқатни англашган. Яъни қўлдан кетган бахтга ачинмаганлар, ва келса жуда қувонмаганлар чунки бу дунёнинг неъматлари ва озорларининг ўткинчи эканлигин билганлар.


Унутманг: Не ноўрин ишлар бошингизга тушган бўлса ёки тушса, барчасини, энг авало ўзингизнинг муомалангиздан кўринг.

3 – сабаб.

Мақсадсизлик. Яшашдан мақсад бўлмаса умр қисқа бўлади. Яшашдан маъно йўқ, деб уйлаган одамлардан кўра мақсад сари интилувчанларнинг иммун тизими ва юраги бақувват бўлади. Уларнинг саломатлигига даромадининг миқдори хам, одамларнинг салбий муносабати хам таъсир қилмайди. “Хаётдан лаззатланиш лозим,” дейди Бойл. Акс холда қисқа умр кўриш эхтимоли кучаяди. Аввалига интеллектуал, кейин эса жисмоний ўлим юз беради. Мақсадсиз яшаш ақлан заифлашувга олиб келади. Ақли заифликнинг ривожланиш эхтимоли 50 фоизга ошади. Нима учун яшаётганингизни дархол аниқланг!



Унутманг! Мақсадсиз, орзу – хавассиз кирилиш қуриган дарахт каби на хаётга гўзаллик бахш этади, на жамиятга фойдаси тегади. Бундайлар оиласининг хам, давлатнинг хам боқимандасига айланади.

4 – сабаб.
Жиззакилик. Жиззаки, айниқса, арзимаган сабаб туфайли кўп асабийлашадиганлар, доимо жазавага тушадиганлар ўзларини “еб битирашади”. Шунинг учун тинчланиш даркор! Асабларнинг тикланиши учун 10 йил керак бўлади.


Унутманг! Жиззакилик асаб зўриқишини юзага келтириб, одамни тез қаритади ва назоратни сўндиради.

5 – сабаб.
Тартибсизлик. Иш столингиз, автомобиль салонингиз, хонангиз доимо бетартибми? Тўққиз минг киши иштирокида ўтказилган 20 дан ортиқ илмий тадқиқотлар натижасида тартибсизлик умрни қисқартиради, дея хулосага келинди. Тартибли одамлар интизомсизлардан кўра 4 йил узоқ яшайдилар.

Унутманг! “Хар қандай бетартиб фаолият, охир – оқибатда шармандаликка олиб елади” (Гёте)

6 – сабаб.
Тушкунлик-Узоқ давом этган стресс, қаттиқ хаяжон умрни қисқаритиради. Қон босимининг кўтарилиши, юракнинг тез тез безовта бўлиши, сурункали шамоллаш, тушкунлик аломатлари. Яқинингиз ўлгандан кейин тақдирга тан бермасдан асабийлашиш зиён.
Унутманг! Оғир тушкунликдан сочлар тўкилиб ёки оқариб кетади. Бу холат бир неча соатда юз бериши ҳам мумкун. Айримлардаги кучлий хиссий холат терида ҳам акс этади. Бундай холатларда баъзилар ўзини деразадан ташлагиси келади. Негаки кучли тушкунлик вақтида тўғри йўлни топа олмайди.

7 – сабаб.
Дам олмаслик. Дам олмаслик, шу жумладан таътилга чиқмасдан ишлаш, тинимсиз равишда компьютер қаршисида ўтириб ишлаш ҳам зиён. Шу сабабли йилда бериладиган бир ойлик таътилда дам олиш лозим. Табиат қўйнида дам олиб туринг.
Унутманг! Қаттиқ чарчаб ишлашдан воз кечинг.

Хозирги замонавий корхоналар ўз ишчиларини бир сонияга ҳам бекор қолишларига йўл қўймайдилар. Бу эса баъзида салбий оқибатларга олиб келади. Агар ишингиз ўзингизга ёқса бунда сизнинг соғлигингизда ёки рухиятингизда салбий ҳолатлар кузатилмайди. Лекин шундай бўлсада меъёрида ишлаб сўнг дам олган маъқулроқ.

1 - қоида.
Соғлом турмуш тарзига риоя қилинг. Ҳаётда исботланган бир ҳақиқат бор. Ҳеч бир тиббий восита инсон умрини узайтира олмайди. Умрни соғлом турмуш тарзига риоя этган ҳолда узайтириш мумкун. Инсон соғ бўлган вақтида уни қадрламайди. Қачонки соғлиги ёмонлашсагина унга эътибор бера бошлайди. Ҳаётда шундайлар ҳам бор эканки улар даволангач ҳам эски одатларини ташламас экан. Улар ўз умр йўлларини ўзлари қисқартириб қўядилар. Хулоса ўрнида айтганда соғ бўлган вақтингизда унинг қадрига етинг.

2 - қоида.
Жисмоний ва ақлий фаолликда бўлинг. ГЕРОНТОЛОГ И.Аршавскийнинг фикрича, умрнинг узоқ бўлиши кўп жихатдан жисмоний фаолликга боғлиқ экан. Бу тўғри хулоса албатта, чунки биз спорт билан шуғулланган инсоннинг соғлом бўлишини яхши биламиз. Яна бир мисол хонаки қуёнлар (4-6 йил) ўрмон қуёнларига нисбатан камроқ харакат қиладилар. Шу сабабли ўрмон қуёнлари 10-12 йил умр кўради. Хулоса ўрнида шуни айтиш мумкунки охирги вақтларда инсонларнинг умри узаймоқда. Мисол учун бир вақлар 40 ёшли инсон қари хисобланган бўлса хозир ундай эмас.

3 – қоида:
Таомномага этибор беринг:
1 – маслахат:
Ортиқча овқат (агар овқатга қорнингиз тўйганлигини билдингизми демак сиз ортиқча овқат еган хисобланасиз) еманг. Сиз бир суткада 1500 – 2000 ккал.га тенг овқат есангиз етарли бўлади. Оғир мехнат қилсангиз ҳам шу меъёрдан кўп ошириб юборманг.

2 – маслахат:

Кўпроқ сабзавотлар, меваларни ҳамда сутли ва балиқ махсулотларини имкон қадар кўпроқ истемол қилишга одатланинг.

3 – маслахат:
Эрта тонгда ҳамиша тўйиб овқатланишга одатланинг. Кўпчилик эрта тонгда овқатланмасикга одатланган. Бу охир оқибат касалликга олиб келади. Доимо қуюқ овқатни истеъмол қилишдан олдин шарбат, ҳеч бўлмаса қайнатилган сув ичишга одатланинг. Чунки қуюқ овқат ошқозондаги намликни сўриб олади. Бу эрта қаришга олиб келади.
4 – маслахат:
Имкон қадар бир вақтда овқатланишга ҳаракат қилинг. Овқатдан сўнг умуман ухлашга одатланманг. Имкон қадар иссиқ кунларда ва ётишдан олдин ванна қабул қилишга одатланинг.

5 – маслахат:
Кечки пайтда кучли овқатлар истемол қилманг.
6 – маслахат:
Кечки пайтда овқатдан сўнг камида ярим соат юргач сўнг ухланг.
7 – маслахат:
Имкон қадар кунгабоқар ва зайтун мойига тайёрланган таомларни ейишга одатланинг. Чунки улар пахта ёғига нисбатан организмда тезроқ хазм бўлиш билан бирга фойдалироқҳамдир.

8 – маслахат:
Имкон қадар туз ва қандни камроқ ейишга одатланинг. Чунки улар инсон умрининг кушандасидир.
9 – маслахат:
Терлаб туриб совуқ сув ичиш қатъиян ман қилинган. Чунки бу вақтлар ўтиши билан бутун ички организмларнинг шамоллашига олиб келади. Зинхор янги ёпилган нонни истеъмол қилишга одатланманг. Бу ҳам организмни қийнайди. Шу сабабли ҳам авваллари инсонлар иссиқ нонни сувга бўктириб ейишни яхши кўрган.

5 – қоида.

Зарарли одатлардан воз кечинг. Ха тўғри чекиш ва ичиш хақида сўзламоқчиман. Бунинг зарар эканлигини барчамиз яхши биламиз. МАЛБАРО сигаретини реклама қилган кавбой умрининг сўнгида унинг рекламасига ишониб (тақлид қилиб) чекишни бошлаган инсонлардан узур сўраб, ўзининг шу реклама қилган сигаретлари оқибатида хаётдан эрта кетаётганлигин айтган.

6 – қоида.

Мулойимлик – одатингиз бўлсин. Асабийлигингиз, жахлингиз, ... сизни темирни занг емиргани каби емиради.

7 – қоида.
Кайфиятни чоғ қилинг. Рухан тушкунликга тушманг. АҚШ да қўл оёқлари йўқ инсон талабаларга дарс бермоқда. Бу роликни ўзингиз ҳам кўрган бўлсангиз керак. У ўз хаётидан рози ва бошқаларни ҳам шунга ундайди. У “Мен хурсандман чунки яшаяпман” дейди. Яна “Йўқотсангиз хафа бўлманг, топсангиз хурсанд бўлманг бу дунёда ҳеч бир нарса бизники эмас. Биз унинг вақтинчалик сохибимиз халос. Топсангиз йўқотасиз, йўқотсангиз яна топасиз, умидсизликга тушмасангиз бўлди.”- Дейди.

8 – қоида.

Салқин хонада ухланг. Меъёрида ухлаш ҳам инсон саломатлиги учун мухум. Гўзал бўлиш учун олти соатдан кам ва тўққиз соатдан кўп ухламаслик кераклиги исботланган.

9 – қоида.
Ўз жуфти халолингизни топинг. Мухаббат бор нарса, бу илохий туйғу. Илохийлиги шундаки буни хар банда ҳам хис қила олмайди. Чунки ёрга бўлган соф мухаббат хар кимга ҳам берилавермайди. Сўзимиз сўнгида бир мисрани келтиришни лозим топдик.

Бўлса қошингда жанонанг,
Кулбаий – вайронанг ҳам кошонадир.

Пири комил Фариддидин Атторнинг фикрича қуйдаги беш нарса умирнинг узайишига сабаб бўлар экан:

- Ёқимли овоз
- Гўзал манзараларни томоша қилиш.
- Маишатда фаровонлик.
- Ширин сўзли хотин
- Мурод мақсаднинг ҳолис бўлиши.