Прэзентацыя .Жыццёвы і творчы шлях Якуба Коласа, у канцы тэст па вывучаным матэрыяле.Нарадзіўся Якуб Колас (Канстанцін Міцкевіч) 3 лістапада 1882 г. у вёсцы Акінчыцы на Стаўбцоўшчыне ў сям'і лесніка. У той час у Акінчыцах было каля 10 сялянскіх двароў, дом ляснічага, канцылярыя лясніцтва. Бацька Коласа Міхала Казіміравіч Міцкевіч працаваў лесніком акінчыцкай каморы ў лясніцтве польскага магната кн. Радзівіла.
ДУХИ СТАРАЖЫТНЫХ БЕЛАРУСАУ.pptx
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
Духі старажытных
беларусаў
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
ЖЫЦЕНЬ
• Палявік (Жыцень, Аўсень) - валадарыў на
полі і на лузе.
• Яго ўяўлялі ў выглядзе велізарнага ценю.
• Быў увасабленнем небяспекі, што магла
натрапіць чалавека ў полі, на лузе.
• Паводле павер’яў, садзейнічаў або
шкодзіў людзям: клапаціўся пра
ўрадлівасць палёў і лугоў, адпужваў
шкодных насякомых або нахіляў да зямлі
жыта, траву, скручваў іх, страшным
абліччам і свістам палохаў людзей,
прывальваў іх да зямлі, паражаў
санцапёкам і нават забіваў.
• Зімой нібыта зацярушваў снегам дарогу,
прымушаў блукаць падарожных.
Лічылася, што Палявік баіцца макрэчы,
таму вельмі няўтульна ён пачуваўся
вясной і восенню.
• З вобразам Жыценя звязаны земляробчы
абрад “завіванне барады”.
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
«Завіванне барады»
барады”
-
“Завіванне
старадаўні
ўсходнеславянскі абрад, які спраўлялі ў канцы
жніва. Жнеі пакідалі некалі не зжатых каласоў,
выполвалі ў гэтым месцы траву, клалі туды
кавалачак хлеба с соллю, надломвалі нязжатыя
сцябліны, скручвалі іх з хлебам і прыціскалі да
зямлі. Паводле павер’я, у жытнёвым полі жылі
зерневыя духі, якія нібыта давалі жыццё
сцяблінам, напаўнялі каласы зернем. Пасля
жніва яны, у т. л.
і Жыцень, быццам бы
аставаліся зімаваць у нязжатых каласках.
У старажытнасці зерневага духа ўяўлялі ў
вобразе казла, таму нязжатыя сцябліны называлі
“барадой казла”
і назва абраду).
Лічылася, што сіла, якая асталася ў “барадзе”,
перадасца зямлі і забяспечыць добры ўраджай у
наступным
суправаджаўся
прымаўкамі
якія
вызначаліся радасным, мажорным гучаннем.
годзе.
і дажынкавымі песнямі,
(адсюль
Абрад
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
Гаспадар лесу.
Нашыя продкі ўяўлялі яго
вялізным, барадатым старым, у
звярыных шкурах на пакртытым
поўсцю целе, з белым, як
бяроста, тварам. Вочы ў
Лесавіка невялікія, свецяцца
нават удзень. Рукі доўгія,
моцныя. Прыслужваюць
Лесавік (Лясун, Пушчавік, Баравік)
Лесавіку вятры.
Лесавік мог спрыяць
людзям:паказваць месцы з
ягадамі, грыбамінаганяць звяроў
да паляўнічага. Разам з тым,
Лесавік часта здзекваўся з
чалавека. Мог пакараць за
нядбайныя паводзіны ў лесе.
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
КЛІКУН
• Дарожны дух, грозны, але не злы.
Яго ўяўлялі танклявым волатам у
падраным балахоне з доўгімі
рукавамі, даўгавалосым. У адной
руцэ ён трымаў вялікую пугу, а ў
другой – залаты рог.
•
•
Клікун днём і ноччу нябачна
раз’язджае на крылатым змеі і
пазнаць яго можна па віхрах пылу
на дарогах і паху сернага газу, які
выдыхае змей.
Клікуна згадвалі ў праклёнах
(“Клікун цябе вазьмі!”) і абгаворах
(“Як той Клікун, растрэпаны,
нячэсаны, з пугай, і дындруе па
лесу, па бару ды па вялікім шляху”).
• Функцыі, што ён выконвае, чымсьці
падобны да функцый Лесавіка.
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
Дамавік (Хатнік, Падпечнік, Гаспадар)
• На Беларусі яго ўяўлялі ў выглядзе старога чалавека ў белай
вопратцы, з сівой барадой і доўгімі валасамі, які жыў у хаце
(пад печчу ці за печчу – падпечнік, запечнік) або ў сенцах,
каморы, клеці.
• Паводле павер’яў у кожнай хаце (сям’і) быў свой Дамавік.
• Увасабляў памерлага гаспадара – апекуна патрыярхальнай
сям’і, які нібыта ахоўваў дом, маёмасць, клапаціўся пра
гаспадарку (запальваў агонь, прасушваў збожжа ў клеці,
даваў корм коням), назіраў за сямейным побытам, а тых, хто
быў вінаваты ў сямейных сварках, нядбайна вёў гаспадарку,
караў - шкодзіў жывёле і інш.
•
Людзі імкнуліся задобрыць Дамавіка: у памінальныя і
святочныя дні яго гукалі да стала, “частавалі” лепшымі
стравамі, звярталіся з просьбай, каб не рабіў шкоды.
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
ВАДЗЯ
НІК
• Уладар вадаёмаў, жывых істот у іх.
• На Беларусі яго ўяўлялі ў выглядзе
укрытага
і цінай, з зялёнай
на
галаве,
старога
водарасцямі
барадой, доўгімі
калінападобнай
расплывістым тварам.
чалавека,
валасамі
• Лічылі, што Вадзянік жыве ў вірах
рэк, асабліва каля млыноў ("вірнік"),
на дне азёр, крыніц, глыбокіх
калодзежаў
Яму
прыпісвалі рух, памутненне вады,
пару над ёй, разлівы рэк, псаванне
рыбалоўных прылад, разбурэнне
плацін, млыноў, гібель людзей
і
жывёл у вадзе (увасабленне воднай
стыхіі, яе небяспекі).
("ціхоня").
• У першыя замаразкі млынары часам
ахвяроўвалі яму мяса, а ў некаторых
месцах
(на Поўначы Міншчыны)
рыбакі звярталіся да яго з просьбай
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
Русалкі
•
РУСАЛКІ – істоты выключна жаночага полу, вечна
юныя красуні з чароўным і абаяльным абліччам. Яны
альбо вырадкі людскіх дачок ці дочкі, праклятыя
бацькамі яшчэ ў матчыным чэраве, альбо тыя, што
памерлі нехрышчонымі, загубленыя сваімі маткамі
неўзабаве пасля нараджэння абавязкова ў вадзе, ці ж
маладыя тапельніцы, што скончылі жыццё
самагубствам. Якімі б рознымі не былі гэтыя ахвяры
па ўзросце, стаўшы русалкамі, яны аб'ядноўваюцца,
так што кожная з іх уяўляе істоту ў пару найлепшага
развіцця дзявоцтва, і толькі вопытнае вока ўлоўлівае
між імі розніцу ўзростаў пры жыцці, хрышчоных асоб.
Апошняе выдае ледзь бачнае адценне крыжа між
грудзей, што можна назіраць на адлегласці дзевяці
крокаў ад Русалкі.
• Русалкі маюць ласкавыя блакітныя вочы, якімі, між
іншым, так удала прыманьваюць ахвяру, але, калі
русалка зловіць яе, тыя ж вочы застаюцца нібы
шкляныя і нерухомыя, як у нябожчыка.
Па далікатным, амаль празрыстым іх целе
рассыпаюцца хвалістыя валасы русага колеру, якія
растуць ад маленькай галавы да каленяў; у асобных
русалак гэтыя валасы хутчэй падобныя на пасмачкі
•
зялёнай тонкай асакі
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
Спосабы засцерагчыся ад русалак:
У беларусаў існавала шмат спосабаў
выратавацца ці засцерагчыся ад русалак:
- можна укалоць адну з русалак іголкаю ці
шпількаю, якія неабходна мець пры сабе
напагатове: тады ўвесь гурт русалак з віскам
кідаецца ў ваду, дзе яшчэ доўга чуюцца іх
•
•
•
галасы;
- таксама можна было, убычыўшы Русалку,
начарціць на зямлі кола ці крыж і ўстаць на
яго – тады Русалка не адважыцца падысці.
- таксама лічылася, што нельга у лесе
•
адгукацца на свае імя – гэта Русалка наўмысна
пералічвае вядомыя мужчынскія імёны дзеля
таго, каб трапіць на імя прыведзенага ў лес
якой-небудзь крайняй патрэбай чалавека.
Пакуль чалавек, названы па імені, не
адгукнецца, русалка з ім нічога не зробіць;
• - перад тым, як легчы спаць, трэба памаліцца і
нажом правесці вакол сябе настолькі далёка,
каб Русалка рукою не здолела дастаць.
Прэзентацыя па беларускай літаратуры "Якуб Колас"
• Мiфічная iстота, якою страшылi маленькiх
ХАПУН
дзяцей.
• Яго ўяўлялi невялiчкiм скурчаным дзядком з
доўгай сiвою барадою i з вялiкай, большай за
яго самога, торбаю.
•
Хапун лётае па паветры, выглядаючы
капрызлiвых дзяцей, што не слухаюцца
старэйшых. Падпiльнаваўшы, калi такое
дзiця адышлося далей ад дому, ён хапае яго
i саджае ў сваю торбу. Дзяцiнага плачу з
завязанай торбы нiхто не пачуе: Хапуна ўжо i
след прастыне, бо носiцца ён вельмi хутка.
• Убачыць Хапуна папярэдне, каб схавацца i
ўцячы ад яго, немагчыма, бо ён нябачны i
вiдзён толькi тады, калi развяжа торбу, а
робiць ён гэта толькi ў сябе дома.
• Жыве Хапун за цёмным лесам пасярод балота
ў нары пад карчом. Туды ён носiць
непаслухмяных дзяцей, усяляк здзекуецца
з iх, нават сячэ крапiвою. Нiякi чалавек нiколi
не даходзiў да хапуновага жытла, i нiякаму
дзiцяцi не ўдавалася ўцячы ад Хапуна.
Калi тыя дзецi (i хлопчыкi, i дзяўчынкi)
вырастаюць, яны таксама робяцца Хапунамі, i
ў iх вырастае сiвая барада па калена.
•
Материалы на данной страницы взяты из открытых истончиков либо размещены пользователем в соответствии с договором-офертой сайта. Вы можете сообщить о нарушении.