Тема: "Город у синих гор"

Темæ: «Город у синих гор».

Урочы нысан: 1. Хæстæгдæр базонгæ кæнын сывæллæтты нæ республикæйы  

                               сæйраг горæт – Дзæуджыхъæуимæ.

                           2. Цы дзырдтæ сахуыр кодтам, уыдонæй пайда кæнын  

                               дзырдбæстытæ æмæ хъуыдыйæдтæ аразгæйæ.

                           3. Сахуыр кæнын сывæллæтты иронау дзурын нææсугъд   

                               горæты тыххæй.

Урочы цыд.

1.     Бацæттæгæнæн рæстæг.

2.     На сегодняшнем уроке мы будем говорить о городе, который известен каждому с детства. О нем говорили мы не раз на уроках. Этот город расположен у самых гор. В этом году он отметил свой 225 юбилей.  Это город-герой. Город у синих гор – Владикавказ. А кто знает, как звучит название столицы нашей республики по-осетински. (Дзæуджыхъæу – дать полный ответ). Сегодня мы услышим много интересных сообщений о городе. Цель нашего урока – ближе познакомиться с самым красивым городом нашей республики, столицей нашей республики – Владикавказом и научиться говорить о нем по-осетински.

3.     Но, прежде всего, нам нужно провести фонетическую зарядку, для того чтобы еще лучше проговаривать некоторые звуки. А вот какой звук мы сегодня потренируемся говорить, вы мне скажете сами, посмотрев в свои листочки. Пробегитесь глазками. Кто догадался, какой особенно трудный звук мы с вами проговорим? (звук -хъ)

(сначала читаю я – дети повторяют, затем дети сами – эхом, т.е. один ряд -  1столбик, другой ряд – 2 столбик, затем поменяться).

хал – хъал

  хом – хъом

сах – сахъ

хус – хъус

            райхал – райхъал

                ныххус – ныхъхъус

4.     А сейчас, ребята, мы споем вашу любимую песню «Дзæуджыхъæу». Проникнитесь в слова этой песни, передайте свою любовь к своей малой Родине.

5.     На последнем уроке мы разбирали новые слова, вы их должны были выучить дома. Они нам помогут работать сегодня с текстом. Сейчас мы проверим, как вы их запомнили. А задание такое: нужно соотнести слова друг с другом.

Перед каждым из вас лежит листок с заданием, вы берете карандаш и стрелочками соединяете слова.

(на интерактивной  доске  появляются слова, к доске подходят дети и соединяют по три слова)

                        хæлар –                                       гостиница

                        уæрæх –                                      отдыхать     

                        бирæуæладзыгон –                    друг

                        уазæгхæдзар –                            расположился

                        аргъуан –                                    многоэтажный

                        хид –                                           церковь    

                        рæвдауæндон –                          широкий

                       фæллад уадзын –                         детский сад

                  æрæнцад –                                    мост   

6.     Какие же вы у меня молодцы! Теперь я не сомневаюсь, что вам удалось выполнить вторую часть домашнего задания.  Нужно было провести исследовательскую работу и подготовить сообщения о городе Владикавказе. Вы  их можете увидеть на выставке, а с тем богатым материалом, который вы подготовили мы более подробно познакомимся на следующем уроке, а сейчас вы коротко передадите основные мысли, а я помогу с вашей презентацией.

(3 человека выходят к доске и поочередно рассказывают кратко о городе, при этом каждый слайд презентации соответствует сказанному).

1. Нæ республикæйы сæйраг горæт хæссы Быгуылты Дзæуæджы ном.

2. Уый раздæр царди Тменыхъæуы.

3. Уырыссагау нæ горæт хуыйны Владикавказ.

1. Раздæр Дзæуджыхъæу уыд горæт – фидар.

2. Рагон Дзæуджыхъæуы уыдис 24 уынджы, 6 фæзы.

3. Дзæуджыхъæуы уыдысты бирæ уырыссаг зындгонд адæм: Пушкин, Лермонтов, Грибоедов, Чайковский.

1. Дзæуджыхъæу æрбынат кодта Терчы былгæрон.

2. Нæ горæты алыварс ис диссаджы æрдз: бæрзонд хæхтæ æмæ рæсугъд хъæдтæ.

3. Дзæуджыхъæуы цæры бирæ адæмыхæттытæ: уырыссæгтæ, ирæттæ, сомихæгтæ, цæцæйнæгтæ, дзуттæгтæ æмæ æндæртæ.

7.     Байгом кæнут уæ тетрæдтæ æмæ ныффыссут абоны нымæц. Зæгъут ма мын æй. (ответ)

8.     Кристина подготовила стихотворение о городе. Задание: вы внимательно слушаете стихотворение и по ходу ее рассказа записываете по-осетински  в тетрадь знакомые вам слова. (текст высвечивается на доске)

Ода Владикавказу

Нет города прекраснее на свете,   

Чем гордый наш родной Владикавказ!

Тебе сегодня  оды посвящают дети,

 Ты, как отец, заботишься о нас!

Люблю тебя, Владикавказ,                                                                                                                             Твой буйный Терек в брызгах пенных,                                                                                                   Сады и скверы, парки и фонтаны,                                                                                                        Ограду синих гор в папахах белоснежных.

Люблю тебя, Владикавказ, я верно,                                                                                                    Пламенно и нежно.                                                                                                                                           И всею жизнью буду прославлять                                                                                                                        Мой край родной, мой край мятежный.

                     Хинчагон В. 10 «а» кл.

- Молодец! Давайте проверим, кто сколько слов написал. (2 чел. зачитать)

Сахар, абон, сывæллæттæ, фыд, уарзын, Терк, дыргъдон, цъæх, урс-урсид, цард, бæстæ, хæхтæ – 12.

9.     Тынг хорз. Ныр ссарут уæ сыфты текст «Дзæуджыхъæу». Æз æй бакæсдзынæн, сымах та лæмбынæг байхъусут æмæ зæгъут, цал хайыл ис адих кæнæн ацы текст. (2 раза прочитать)

Дзæуджыхъæу.

    Ирыстоны сæйраг горæт Дзæуджыхъæу у стыр æмæ аив. Уый у рагон горæт. Ам цæрынц хъазахъхъ, ирæттæ, уырыссæгтæ, гуырдзыйæгтæ, сомихæгтæ. Æппæт адæмтæ дæр цæрынц хæларæй.

     Аив æмæ уæрæх сты нæ горæты уынгтæ. Ис дзы рæсугъд бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, уазæгхæдзæрттæ, аргъуантæ, хидтæ. Нæ горæты ис бирæ рæвдауæндæттæ, скъолатæ, театртæ. Адæм уарзынц сæ фæллад уадзын парчы.

     Тынг стыр æмæ рæсугъд у Дзæуджыхъæуы сæйраг уынгтæй иу – Хетæгкаты Къостайы проспект. Йæ астæу æрæнцад ирон театр. Адæм ардæм æрбацæуынц сæ уарзон артистты хъазтмæ бакæсынмæ.

     Нæ уарзон горæты уыдысты Чехов, Толстой, Островский, Чайковский æмæ æндæр зындгонд адæм. Куыд диссаг дæ мæ уарзон Дзæуджыхъæу!

- Цал хайыл адих кодтат текст? (4)

- Бакæсут фыццаг хай.

- Цæй тыххæй дзы цæуы ныхас? (на русском языке коротко)

- Бакæсут дыккаг хай.

- Цæй тыххæй дзы цæуы ныхас?

- Бакæсут æртыккаг хай.

- Цæй тыххæй дзы цæуы ныхас?

- Бакæсут цыппæрæм хай.

- Цæй тыххæй дзы цæуы ныхас?

10. Вы хорошо справились с этим заданием. А сейчас новое задание: найдите в тексте предложения, в которых встречаются словарные слова. (Слова появляются на доске). Прочтите и переведите их.  (по мере того, как дети отвечают на экране появляются предложения)

- Æппæт адæмтæ дæр цæрынц хæларæй.

- Аив æмæ уæрæх сты нæ горæты уынгтæ.

- Ис дзы рæсугъд бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, уазæгхæдзæрттæ, аргъуантæ, хидтæ.

- Нæ горæты ис бирæ рæвдауæндæттæ, скъолатæ, театртæ.

- Адæм уарзынц сæ фæллад уадзын парчы.

- Йæ астæу æрæнцад ирон театр.

11. Молодцы. Вы и с этим заданием справились хорошо. Сейчас мы проведем небольшую самостоятельную работу. На доске вы видите слова. Выпишите из текста словосочетания с этими словами. Все, какие найдете. (Текстæй лæвæрд дзырдуатон дзырдтæм рафысут дзырдбæстытæ). (на интерактивной доске записаны в левом столбике словарные слова).

Рагон, бирæуæладзыгон, фæллад уадзын, зындгонд, сæйраг.       

А сейчас вы проведете любимую вашу работу – взаимопроверку. Каждый правильный ответ – 1 балл. Поменяйтесь листочками  (на доске появляются словосочетания и ключ к проверке работ).

(рагон горæт, бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, фæллад уадзын парчы,  уарзынц сæ фæллад уадзын, зындгонд адæм, сæйраг горæт,  сæйраг уынг)

Хорошо. Я соберу листочки, просмотрю и выставлю вам оценки.

12. Бакæсут æмæ ратæлмац кæнут лæвæрд дзырдбæстытæ. Æрхъуыды кæнут ацы дзырдбæстытимæ уæхи хъуыдыйæдтæ. (с данным словосочетаниями придумайте свои предложения)

Бирæуæладзыгон хæдзæрттæ

зындгонд адæм

сæйраг уынг

(если есть время – записать в тетради и 2 чел.  зачитывают)

13. Тынг хорз. Ныртæккæ скæндзыстæм ног куыст. Фæйнæгыл сымах уынут нывтæ. Ссарут ацы нывтæм хъуыдыйæдтæ тексты æмæ сæ быны баххах кæнут сырх ручкæйæ. Кæсæм æмæ тæлмац кæнæм хъуыдыйæдтæ.  (подберите из текста соответствующее к изображению предложение и подчеркни его красной пастой).

(Появляется изображение с видом города, дети читают предложение, переводят. Затем, предложение высвечивается на доске.)

Ис дзы рæсугъд бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, уазæгхæдзæрттæ аргъуантæ, хидтæ.

      Адæм уарзынц сæ фæллад уадзын парчы.

      Йæ астæу æрæнцад ирон театр.

14. Ребята, вы все молодцы, хорошо потрудились сегодня на уроке. Но это еще не все, сейчас мы проверим внимание и логику. Для этого вам нужно разгадать кроссворд. Работаем попарно. (Выходят к доске и соединяют стрелкой буквы, чтобы получилось слово).

Дзырдбыд:

15. Очень хорошо. Вы вспомнили много слов, узнали новые слова и поэтому вам легко будет понять текст, который я сейчас прочитаю. Вам нужно его слушать очень внимательно и сказать о чем говорится в этом тексте.

 Рагон  Дзæуджыхъæу.

     Дзæуджыхъæу  у  рагон  горæт.  Уый  арæзт  æрцыд  мин  авдсæдæ  æстай  цыппæрæм  азы.  Раздæр  нæ  горæт  уыд  æндæрхуызон,  æндæр  уыдысты  йæ  уынгты  нæмттæ  дæр.  Зæгъæм,  Ленины  фæз  хуындис  Театралон  фæз.  Ам  уыдис  уырыссаг  театр. Цæнгæт  хид  раздæр  уыд  Ольгæйы  хид.  Ам  къуыри  дыууæ  хатты  уыдис  базар.  Базары  уыд  бирæ  адæм.   Цæнгæт  хидыл  ацыд  фыццаг  трамвай.  Уый  уыд  1904  азы. Сæрибардзинады  проспект  хуындис  Алыксандры  проспект.  Уым  уыдысты  уазæгхæдзæрттæ,  типографитæ,  чиныгуæйгæнæг  дуканитæ,  банктæ.  Уый  уыд  тынг  рæсугъд  уынг.  Ам  уыд  бирæ  бæлæстæ  æмæ  дидинджытæ.

- о чем говорится в тексте?

- куыд хуынд раздæр Сæрибардзинады проспект?

- куыд хуынд раздæр Ленины фæз? Цæмæн йæ хуыдтой афтæ?

- кæм уыд раздæр базар?

16.  На прощание вы подарите нашим гостям еще одно стихотворение о Владикавказе.

Дзæуджыхъæу.

1.     Ды, Дзæуджыхъæу, нæ горæт

Ды дзæбæх æмæ рæсугъд.

Мах дæ лæгъз уынгты ызгъорæм,

Хъуысы дард нæ зард, нæ худт.

2.     Ис рæсугъд дарæс дæ уæлæ,

Сты дæ уынгтæ даргъ, уæрæх.

Алы ΄взагон  у дæ хъæлæс,

Уазæгуарзон у дæ зæхх.

3.     Цъититæй дæм хъал Терк уайы,

Зарджытæй нæ зын сæтты,

Хуры тынты йæхи найы,

Адæмæн салам дæтты.

- Ребята, вы все бываете в городе Владикавказе, а что нужно делать, чтобы его красота сохранилась? (не сорить, соблюдать чистоту, охранять природу, и т.д.)

- Мы гордимся столицей нашей республики. И от того, насколько мы будем ценить друг друга, как будем чтить старших, заботиться о самых юных, зависит атмосфера в родном городе, в нашей республике.

17.  Я бы хотела обратить внимание на нашу юную поэтессу. По-осетински

она еще  сочинять не умеет, а по-русски написала красивое стихотворение и хотела бы, чтобы вы его послушали.

Владикавказ.

Любимый, милый и родной,

Дзауджыхъæу город мой!

Красивый, знатный, молодой,

Твои огни всегда со мной!

И даже вижу я во сне

За тобою горы вдалеке,

И парки все в цветах,

И птиц, летящих в облаках.

Твой вид всегда

Как солнце ясный!

Есть шум вод

Терека прекрасный!

И где б мы ни были, всегда

Тебя хвалить мы будем,

Никогда твое гостеприимство

Не забудем!

Ведь любим мы

Осетию свою

Дорогую сердцу –

Родину мою.

                                               Хетеева Д.

- Большое спасибо вам за урок! Вы все молодцы, а оценки поставлю, проверив ваши работы.

18. Хæдзармæ куыст: æрхъуыды кæнут чысыл радзырд «Мæ уарзон Дзæуджыхъæу».

Карточка к уроку.

1. хал – хъал

    хом – хъом

    сах – сахъ

    хус – хъус

    райхал – райхъал

    ныххус – ныхъхъус

2.  хæлар –                                          гостиница

     уæрæх –                                         отдыхать     

    бирæуæладзыгон –                       друг

    уазæгхæдзар –                               расположился

    аргъуан –                                       многоэтажный

    хид –                                              церковь    

    рæвдауæндон –                             широкий

    фæллад уадзын –                          детский сад

    æрæнцад –                                    мост   

3.

Дзæуджыхъæу.

    1.Ирыстоны сæйраг горæт Дзæуджыхъæу у стыр æмæ аив. 2.Уый у рагон горæт. 3.Ам цæрынц хъазахъхъ, ирæттæ, уырыссæгтæ, гуырдзыйæгтæ, сомихæгтæ. 4.Æппæт адæмтæ дæр цæрынц хæларæй.

     5.Аив æмæ уæрæх сты нæ горæты уынгтæ. 6.Ис дзы рæсугъд бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, уазæгхæдзæрттæ, аргъуантæ, хидтæ. 7.Нæ горæты ис бирæ рæвдауæндæттæ, скъолатæ, театртæ. 8.Адæм уарзынц сæ фæллад уадзын парчы.

     9.Тынг стыр æмæ рæсугъд у Дзæуджыхъæуы сæйраг уынгтæй иу – Хетæгкаты Къостайы проспект. 10.Йæ астæу æрæнцад ирон театр. 11.Адæм ардæм æрбацæуынц сæ уарзон артистты хъазтмæ бакæсынмæ.

     12.Нæ уарзон горæты уыдысты Чехов, Толстой, Островский, Чайковский æмæ æндæр зындгонд адæм. 13.Куыд диссаг дæ мæ уарзон Дзæуджыхъæу!