Конспект урока

Урочы нысантæ.

Уроч 11.Скъоладзауты фыссæджы сфæлдыстадмæ аздахын.

             2.Радзырды мидис равзарын, сæйраг хъайтары удыхъаед раргом кæнын

кæнын. 

Урочы хуыз.

Урок-беседæ.

Урочы хъомыладон хæс:

Урочы цæстуынгæ æрмæг:

Х сыв1  1Сывæллæтты ныййарæгæн аргъ кæныныл ахуыр кæнын, 
 фыдæ     фыдæлты фæзминаг æгъдæуттыл сæ æфтауын.
Уроч     2.Радзырды текст, æмбисæндтæ мады тыххæй, скъоладзауты 
                   сочиненитæ, зарджытæ мадыл.

Ахуыры методтæ æмæ формæтæ.

Иртасæн-абарсты метод, проектон индивидуалон, къордгай куыст.

Æххуысгæнæг фæрæзтæ.

 презентации, интерактивон фæйнæг.

Урочы этаптæ

Ахуыргæнæджы архайд.

Скъоладзаутык уыст.

УАА

Мотиваци.

(ахуыргæнæг дæтты ног темæ бамбарынæн æххуысчи у ахæмæрмæг.)

-Ацы зарæгæй хуымæтæджы нæ райдыдтам нæ урок. Нæ ныхас уыдзан, цард нын чи радта, йæ риуыл нæ чи схаста, йæ уды хъармæй нæ чи тавы, æрвылбон нæ Хуыцау æмæ зæдтыл чи фæдзæхсы, царды зын фæндæгтыл нын ныфсдæттæг чи у, уыцы сызгъæрин адæймаджы тыххæй.
--Сымахмæ гæсгæ уый чи у?
Хæдзармæ куыст:

Æмбисæндтæ:

Царды дæр, литературæйы дæр бирæ фæзминаг мадæлты фалгонцтыл сæмбæлдыстæм.

(Фаейнаегыл фаенысан каенын схемаемае гаесгае)

Уыдон сты: Нарты Сатана, Задæлески Нана,Къостайы Фатимæ, Арсены Саломи, Сидзаергаес æмæ бирæ æндæртæ.

Ацы сылгоймæгтæ иууылдæр сты кадджын, намысджын.

Абон равзардзыстæм  ноджы дæр иу фæлгонц – Гæбулты Мелитоны радзырды сæйраг герой Заремæйы фæлгоц,  аемае сбаераег каендзыстаем ,каеддаера уый даер уыдон раенхъ аераеваераен ис?.

Хуымæтæг сылгоймаг, парахат уды хицау, йæ цард æппæтæй дæр йæ хъæбулæн чи снывонд кодта,ахæм сылгоймаг-мады фæлгоц.

Хъусынц зарæджы скъуыддзагмæ

МАД…

-Мады армæй сой цæуы.

-Мады хъæбыс фæлмæн у.

-Мадæй уарзондæр нæй.

-Мады зæрдæ-æнкъараг.

-Мадæн йе 'лгъыст дæр арфæйау у.

-Мады уындæй æхсызгондæр ницы ис.

.

Регулятивон

(ахуырадоннысанæвæрын), 

удгоймагон

(æнкъарыниронæвзаджыахадындзинаднæадæмыцарды)

Актуализаци

(къуылымпытæкæмæмæ цæмæнæййафдзысты, уый сбæрæгкæнын.)

2.Цыбырæй нæ фыссæджы биографи æмæ радзырды сюжетимæ чи базонга кæнын.

3.Текстимае куыст

Сохиты Заремæйæн йæ лæг хæстæй ссыд уæззау цæфтæй. Афæдз дæр нал ахаста, афтæмæй амард. Зареемæ йæ иунæг хъæбул Мустæгæн баззад сидзæргæсæй. Йæ удæй арт цагъта, нæ бауагъта сидзæрхуыз йæ удлæууæны.
Рауайын дзы кодта ахуыргонд лæг. Фæлæ…

 Ферох Мустæгæй йæ мад. 
Цæры стыр горæты, æмæ йæ мадмæ нæ цæугæ кæны, нæ йæм писмо фыссы.
Мадæн йæхи фæнды йæ фыртмæ писмо ныффысын, фæлæ…

_Бакаесаем-ма ,йае фырт аем фаестаг хатт куы ссыд, уыцы бынат(373)

Хъæуы æнкъард кодта йæ чындз, æмæ уайтагъд йæ лæгæн тæргæйттæ кæнын райдыдта. Къуырийы фæстæ йæ денджызы былма акодта).

Гæбулты Мелитон Алыксандыры фырт райгуырдис 1928 азы Хуссар Ирыстоны Мугуты хъæуы. 1948 азы каст фæци Цхинвалы педагогон училище, 1952 азы та – Хуссар-Ирыстоны пединституты иронæвзаг æмæ литературæйы факультет. Куыста Хуссар Ирыстоны

чиныгуадзæн «Ирыстон»-ы директорæй.У зындгонд прозаик. Рауагъта бирæ чингуытæ. Се 'хсæн ром3.Текстимае куыст ан «Сайдæн цыбыр къæхтæ», «Дæ тугæй фыст», «Хауæггаг», æмæ ма ноджыдæр уацаутææмæ радзырдты æмбырдгонд.

1992 азы,  Хуссар Ирыстонмæ гуырдзы куы рбалæбурдтой, уæд уыцы уæззау хабæрттæ не схаста, æмæ амард.

_ Цаемаей райдыдта фыссын?(374 ф.3абз.)

_Йае заердае та йаем цы дзуры, куыд тох каены йаехимидаег?(374ф.фаест.(абз.)

---_Заегъут ма, куыд саембаелдысты мад аемае бинонтае?

_Куыд фыссы йæ чындзы тыххаей та? (377ф.1 абз.)

---_Раст фыссы, аецаегаей та куыд дардта йаехи чындз?

Зонадон

(зонындзинæдтæ

æмæ арæхстдзинæдтæ иумæйаг кæнын, класификаци; проблемон фарст æвæрын), æнкъарын ирон æвзаджы ахадындзинад нæ дæмы царды

(алыхуызон хъуыдытæ хынцын æмæ координации кæнын; быцæу фæрстытæ лыг кæнын),

удгоймагон

Цаемаей баххуыс Мустаег йае мадаен,куыд равдыста йаехи?

_Йаехи хъусаей та цы фехъуыста йае чындзаей?

_Бакаесаем-ма Заремае йаехи куыд равдыста?(379ф.1 абз.

_Заегъут ма,  цаваер чындзма баеллыд Зарема???

 Цаемаей райдыдта йае фыстаег?

_Йае фыртмае хъавгае ныхаестае агуры Заремае,мыййаг йае судзгае мастаей исты куы сирваеза,уаед йае уаерзон фыртаен йае заердае фаерисдзаен(380 ф. 2 абз.)

_Жоричы дзаумаеттимае куыд фаеныхас каены,куыд аем бафтыдысты?

_Цы заегъы йаехи тыххаей та Заремае йае фыстаеджы?

_Ацаег даер афтае у?

Цаемаей балхынцъ кодта йае фыстае Фаелае, цыма,  цасы фаг суыдзаен мады уарзаегой заердае?

Мыййаг,  уыцы заердаемае низ куы бахъуыза,уæд цыма куыд каендзаен, чи  уыдзаен йае хицау,каемае бадзурдзаен аеххуысмае,каемаей баныфс аеваердзаен?

( Сыхбаесты тыххаей аердзурын.  Кæд ын иу бауайдзаеф кодтой,  уаддар ирон адаем зын раестаеджы каераедзийы фарсмае аербалаеууынц, аемае Заремаейы даер ныфс ис йае сыхаегтаей).

_Куыд балхынцъ кодта йае фыстаег?

г???

Ахуырдзауты дзуаппытæ,:сæ хъуыдытæ  текстыл æнцойгæйæ сты алыхуыхуызон .

,

_Арфаеты хуыздаертае каены мад йае иунаегаен. Йае заердае йын чи фаериссын кодта,йае бирае фыдаебаеттаен ын аргъ чи не скодта,ае цаегаелонаей йаехи чи равдыста, уымаен,378

Арфæтæй: «Хъæлдзæгæй мын æрвит дæ царды бонта, мæ удæнцой, дæ чысыл бинонтимæ. Æнæмастæй цæр!»
Арфæты хуыздæр кæны мад йæ фыртæн. Йæ зæрдæ йын чи фæриссын кодта, æцæгæлон цæстæй йæм чи кæсы, уымæн. Адæймагмæ маст куы на уа, уæд æм низ дæр нæ уыдзæн. Фæлæ куыд уа Заремæ æнæниз? Цавæр у Мустæг? Кæм бафынæй йе фсарм? Кæд бафынæй йæ хуылфы.

4.     Раттæм ма геройтæй алкæмæн дæр характеристикæ.

1.Заремæ – сыгъдæгзæрдæ, фæллойуарзаг, фыдæбонджын, уарзæгой. Йæхи уд ницæмæ  дары. Æрмæст йæ хъаебулæн уа. Уый ахæра. Уый скаена. Уый аулæфæ. Æвæццæгæн, фыдæлты æмбисонд раст у:

«Сыввæллоны,фыдыусы хаст скæн, æмæ дзы хъæбулы ад фенай».

Заремæйæн схонæн ис амондджын мад? Хорз, æмæ йын ис хорз сыхбæстæ, хорз хъæубæстæ, уарзон куыст.
 2. Мустæг – ирон æгъдау кæмæй ферох, йæ сидзæргæс мады фыдæбæттæ чи ферох кодта, нæлгоймаджы сæрыстырдзинад кæмæ нæй, йæ усы зондæй чи цæры. Мустæг хъæбулы ном хæссыны аккаг нæу.
3.Ацырухс – æнæфсарм, æнæуаг, хиуарзон. Ирон чындзы намыс къæхты бын чи сæвдылдта, æрмæст йæхи мады чи хоны мад. Ахæм чындзæй хызт уæд алы ирон хæдзар дæр.
(Хъуыдытæ зæгъыны бар раттын алкæмæн дæр).

_Чи зоны, сываеллонмæ ахаем тынг уарзт даер раст наеу(????)

Регулятивон

(ахуырадоннысанæвæрын, ахуырадонархæйдтытæсбæрæгкæнын,

Ахуырыфæстиу-джытæрагацаусбæрæгкæнын),

коммуникативон

(фæрстытææвæрын,

хи хъуыдытææргомкæнын),

удгоймагон

(хъуыдыбавæрын; иумæйагхъуыддаджыбæрнондзинадæмбарын)..

Ног æрмæгылкуыст.

5.Раст аргъ скодтат радзырды персонажтæн.

 Мустæг æмæ Ацырухс, æвæццæгæн, нæ зыдтой ахæм таурæгъ: «Кæддæр, дам иу зæронд лæгæн йæ фырт тæскъ быдта. Фыд фырты бафарста, цæмæн дæ хъæуы, зæгъгæ.

Ис ма иу ахæм æмбисонд:« Цы байтауай, уый æркæрддзынæ». Стæй ма иу: «куырд куырдыл ахуыр кæны».
           Мустæг æмæ Ацырухс цы равдыстой сæ фыртæн, уый дзы райсдзысты сæхæдæг дæр фидæны. Уæ хъус мæ æрдарут мæнæ ацы æмбисондмæ: «Ныййарæгæн йæ хæс фидын -дæхицæн дæ хорз фидæн».
  Бакæсут ма мæнæ ацы дзырдбæстытæ: мады фарн, мады сурæт, мады фæдзæхст,  мады хъæбыс, мады зæрдæ… Адон сты, зæххыл баивæн кæмæн нæй, ахæм æмбарынæдтæ, æнкъарæнтæ. Рохгæнæн кæмæн нæй, цалынмæ адæймаг цæра, уæдмæ.

«Дæу дзы сæвæрдзынæн æмæ дае хохы цъуппæй раппардзынæн, кæннод дæхæдæг кæд амæлдзынæ», - дзуапп ын радта фырт.

Зæронд лæг арф ныуулæфыд, стæй загъта: «Æххæст сæ дыууæ скæн, аемæ дæхи фырт куы бахъомыл уа, уæд уый дæр бахъæудзæн, дæу куыд бахъуыд, афтæ».

Зонадон

(хи ныхасрастрацаразынзонын;хъæугæ информации ссарынзонын),

коммуникативон

( æмгуыстдзинадаразынахуыргæнæгæмææмгæрттимæ),

удгоймагон

(мадæлонæвзаджыаивдзинад;

Фыдыбæстæмæмæмадæлонæвзагмæуарзондзинадгуырынкæнын)

Ног зонындзинæдтæдзургæйæ фидаркæнын.

Сывæллæтæ, æз уын бафæдзæхстон, цæмæй уæ алчидæр радзырд бакæсыны фæстæ ныффысса мады тыххæй йæ æнкъарæртае ацы дзырдбаестытаей спадагаенгаейае.

-- Заегъут мА, алкаецы мад аецаег мад у,  каенае алчи хорз фырт у?

Мах фæнды æууæндын ууыл, сымах æхсæн Мустæджы хуызæн фырттæ кæй нæ уыдзæн. Кæй нæ уыдзыстут Ацырухсы хуызæн чындзытæ дæр. Буц кæй дардзыстут уæ ныййарджыты.

__Уаедае Заремайы даер саеваерæн ис ацы сылгоймаегы амраенхъ?

__Цаваер миниуджытае сае иу кæнынц?(кад, намыс, хъæбулы æнæкæрон уарзт).

__Эпиграфимае бабаеттын радзырды темае.

__Радзырды проблемае аемае идейае сбаераег каенын.

«Зæххон дунейы мад дæр нæу æнусон», - загъта дзæнæтыбадинаг Хостыхъоты Зинае

---Сбаераег каенын сываеллаетты ахаст урокмае.

       (Рефлекси)

_Урок мае заердаемае фаецыд,уымаен аемае…

_Урочы бамбаерстон…

_Урочы мын зын уыди…

_Аз банкъардтон…

_Царды мын ацы урок феххуыс уыдзан…

_Мае мад амондджын уад уыдзаен…

_Мад у…

_Хорз хъаебул у…

_Мае мадаен мае заердае заегъы…

---Эпиграфимае бабаеттын урочы мидис.
---Мад алы кары дæр хъæуы. Байхъусæм-мæ, Хъодзаты Æхсар цы æмдзæвгæ ныффыста йæ мады амæлæты фæстæ, уымæ:
Ууыл нæ абоны урок фæцис. Хуыцауы  бафæндæд, æмæ дзы зонд куыд райсат. Уæ мадæлты зæрдæтæ куыд рухс кæнат, сæ зын сын куыд æмбарат, буц сæ куыд дарат. Уæхæдæгта уæ мадæлты фæндиаг куыд уат.

           Мад дын куы ратдзаен йае уд аемае цаест.

            Мадаен йае хъаебул зынаргъ у.

            Мады раевдыдаей ут уе ппает даер фсæст,

             Мад нын аенусон цырагъ у!!! 

Баераеггаенаентае саеваерын.

Хаедзармае куыст.Нываецаен « Мае мад»     

(хи хъуыдытае). Ныййарæг мадæн , схæссæг мадæн аргъ кæнын, уый буц дарын уыд ирон æгъдæутты бындурыл æвæрд. Хъыгагæн, не 'хсæн разыны Мустæджы хуызæттæ дæр. Суанг ма йæ мады зæрæдты хæдзармæ чи ратты, ахæмтæ дæр.
Уый у худинаджы хъуыддаг. Поэты загъдау:
                             «Ирон æгъдау куы нал зона ирон, 
                             Уæд уый уыдзæн æнæ уидæг бæласау.
                             Ирон æгъдауæн чи кæна кæрон,
                             Уый хъуамæ Ирæй хæхты зæй фæласа».

Зонадон

(анализ, синтез, абарст; хъуыдытæлогиконæгъдауæйаразынæмæбæлвырдкæнын; алыхуызонхъуыдытæнымайынæмæафтæмæйæмгуысткæнын),

коммуникативон

(бæлвырдæмæбиноныгдзурын хи хъуыдытæ; иумæйагуынаффæмææрцæуыниумæйагхъуыддагаразгæйæ)

удгоймагон

(хи бæрнондзинадæмбарыниумæйагхъуыддаджы; моралонæмæэтикондомæнтææххæсткæнын)