Թուրքական գաղափարախոսությունը Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող ազգային գաղափարախոսությունից: Փոխվել էին պատմական պայմանները, փոխվել էին աշխարհագրական միջավայրը, գոյապահպանման պայքարի ձևերը, հետևաբար պետք է մշակվեր նոր ազգային գաղափարախոսություն` իր ռազմական ու մարտական ծրագրերով:
Оценка 5

Թուրքական գաղափարախոսությունը Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող ազգային գաղափարախոսությունից: Փոխվել էին պատմական պայմանները, փոխվել էին աշխարհագրական միջավայրը, գոյապահպանման պայքարի ձևերը, հետևաբար պետք է մշակվեր նոր ազգային գաղափարախոսություն` իր ռազմական ու մարտական ծրագրերով:

Оценка 5
doc
10.05.2020
Թուրքական գաղափարախոսությունը Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող ազգային գաղափարախոսությունից: Փոխվել էին պատմական պայմանները, փոխվել էին աշխարհագրական միջավայրը, գոյապահպանման պայքարի ձևերը, հետևաբար պետք է մշակվեր նոր ազգային գաղափարախոսություն`   իր ռազմական ու մարտական ծրագրերով:
Երիտթուրքական շարժում.doc

Երիտթուրքական շարժում

Թուրքական գաղափարախոսությունը

Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող ազգային գաղափարախոսությունից: Փոխվել էին պատմական պայմանները, փոխվել էին աշխարհագրական միջավայրը, գոյապահպանման պայքարի ձևերը, հետևաբար պետք է մշակվեր նոր ազգային գաղափարախոսություն`   իր ռազմական ու մարտական ծրագրերով:

   Թուրքերի նոր ազգային գաղափարախոսության փուլերն էին` օսմանիզմ, պանիսլամիզմ, թուրքիզմ, պանթուրքիզմ: Պատմական տարբեր ժամանակներում ձևավորված ազգային գաղափարախոսության այս 4 փուլերը իրենց արտահայտությունն են գտել Օսմանյան Թուրքիայի տարածքում բնակվող հասարակության գոյության ընթացքում:

  Թուրքերի` ոչ հպատակ ժողովուրդների նկատմամբ վարած քաղաքականությունը պետական ծրագրի տեսք է ստանում 1860-1870-ական թվականներին, երբ նոր օսմանները առաջ են քաշում օսմանիզմի գաղափարախոսությունը,ուր ընդգրկված էր օղուզականության գաղափարը, ըստ որի` օսմանյան կայսրությունն հայտարարվում էր նրանում ապրող բոլոր ժողովուրդների` մուսուլման և ոչ մուսուլման, ընդհանուր հայրենիք: Ըստ այդ գաղափարախոսության` Օսմանյան կայսրությունում  գոյություն ուներ մեկ ազգ` օսմանները:Կայսրության բոլոր ժողովուրդները իրավունք չունեին ինքնուրույն գոյության և անկախ պետականություն ունենալու: <<Միասնական թուրքական պետություն, միասնական օսմանյան հայրենիք,միասնական թուրք ժողովուրդ>>- ահա այս էր օսմանիզմի ծրագիրը:

Պանիսլամիզմը ևս կրոնական գաղափարախոսություն է,որի նպատակն է իսլամ դավանող բոլոր ժողովուրդների միավորումը մեկ միասնական պետության մեջ: Այն որդեգրեց սուլթան Աբդուլ Համիդը/1875-1909թթ/ և դարձրեց ազգային գաղափարախոսություն:

Թուրքիզմը, որը իր շատ դրույթներով նման էր պանիսլամիզմին, և գտնում էր, որ օսմանյան կայսրության տարածքում բոլորը պետք է դառնան  մեկ միասնական ազգ, ձուլման կամ ֆիզիկական բնաջնջման միջոցով, պետք է  իրականացվեր երկու փուլով` ոչնչացվում են ոչ մուսուլմանները և ոչ թուրք մահմեդականները:

Աբդուլ Համիդը, որդեգրելով պանթուրքիզմը, այն չդարձրեց պետական քաղաքականություն: Այն շարունակվեց   մինչև 1908թ:

Սակայն պանթուրքիզմը` որպես գաղափարախոսություն, ընդունեց լայն ծավալներ: Պանթուրքիստները պրոպագանդում էին,որ բոլոր թուրքալեզու ժողովուրդները` սկսած Չինաստանից մինչև Դանուբ, պատկանում են մեկ միասնական  ազգի և պետք է համախմբվեն թուրքական մեծ պետությունը ներկայացնող Օսմանյան Թուրքիայի ղեկավարության ներքո: Պանթուրքիստները կազմեցին իրենց ծրագիրը, որը բաղկացած էր երկու մասից` մինիմում  և մաքսիմում:Համաձայն <<Մինիմում>> ծրագրի` պետք է ստեղծվեր <<Փոքր կամ Նոր Թուրան>>, որի սահմանները պետք է հասնեին Կոստանդնուպոլսից մինչև Բայկալ լիճ, իսկ<<Մեծ Թուրանը>>` ներառյալ նաև Մոնղոլիայից մինչև Սկանդինավյան լեռները և Սառուցյալ օվկիանոսից մինչև Տիբեթի բարձրավանդակը:Պանթուրքիստները մտածում էին, որ <<Մեծ Թուրան>>-ի ստեղծումը պետք է կատարվի հրով ու սրով: Պանթուրքիզմի գաղափարները պետական քաղաքականություն դարձրին երիտթուրքերը, որոնք իշխանության գլուխ եկան 1908թ` որդեգրած ունենալով օսմանիզմի գաղափարները:

Նոր օսմաններ կամ երիտթուրքեր: Շարժման սկիզբը:

1860-ական թթ Օսմանյան Թուրքիայում ձևավորվում է մի նոր կազմակերպություն` Նոր օսմաններ: Նրանք սուլթանական վարչակարգը չընդունող, բռնությունները չհանդուրժող դեմոկրատական գաղափարներով տոգորված կազմակերպություններ  էին: 1889թ նրանք հիմնում են <<Իթթիհաթ վե թերաք>>  /Միություն և առաջադիմություն/ կուսակցությունը, որը իր գործունեությամբ ամեն կերպ աշխատում էր սիրաշահել սուլթանական վարչակարգից դժգոհ ազգային փոքրամասնություններին` ասորիներին, հույներին, հայերին և այլն, որոնք դարեր շարունակ կեղեքվում էին օսմանյան լծի տակ և փափագում ինքնավարություն ձեռք բերելու: Իթթիհատականների նկատմամբ հպատակ ժողովուրդների վստահությունը էլ ավելի ամրապնդվեց, երբ սուլթանը և իր համախոհները անտեսեցին 1876թ ընդունված ազգային սահմանադրության դրույթները և դեռ ավելին` կազմակերպված <<համիդիե >> ջոկատների միջոցով, որոնք համալրվում էին նաև քրդերով, սկսեցին ջարդերը հատկապես Արևմտյան Հայաստնում: Նրանք այդ քայլը բխեցնում էին օսմանիզմի գաղափարներից ելնելով : Նման պայմաններում  20-րդ դարի սկզբին ավելի էին սրվել սոցիալական և ազգային հակասությունները Թուրքիայում :Ծանր էր ոչ թուրք ժողովուրդների վիճակը: Սուլթանական բռնապետությունը ատելի էր դարձել թուրքական երիտասարդ բուրժուազիայի և բուրժուազիայի ուղին բռնած կալվածատերերի համար:

  Օգտվելով երկրի ներսում ծավալված իրադարձություններից, ինչպես նաև համագործակցելով հպատակ ժողովուրդների առաջադեմ կուսակցությունների հետ, մեծ հեղինակություն ձեռք բերելով` սկսեցին ակտիվ համագործակցել հրեական սիոնիստների հետ, որոնք մինչ այդ ակտիվ համագործակցում էին սուլթան Աբդուլ Համիդի հետ , որը հրեաներին իրավունք էր տվել հողեր գնել Միջագետքում , գաղթել Պաղեստին:  Աբդուլ Համիդի սիոնիստամետ քաղաքականությունն էր, որ նպաստեց ապագա Իսրայել պետության հիմնաքարերի տեղադրմանը: Չնայած այդ ամենին` սիոնիզմի պարագլուխները, որոնք պաշտպանել էին սուլթանին` նրա հայահալած քաղաքականությունը իրականացնելու համար , դժգոհ էին սուլթանի սահմանափակումներից և արգելափակումներից: Պատահական չէ, որ նախապատրաստվող երիտթուրքական շարժմանը մասնակցեցին նաև սիոնիստները:Օգտագործելով կայսրության տնտեսական և առևտրական կյանքում հայկական և հրեական բուրժուազիաների մրցակցությունը`  երիտթուրքերը ճարպկորեն օգտվեցին սիոնիստների հակահայկական տրամադրություններից: Սիոնիստները, որոնք ունեին գերմանա- թուրքական կողմնորոշում հույս ուներն Բարձր Դռան հովանավորությամբ ստեղծել ինքնավար Պաղեստին և հայերի արտամղումը Թուրքական առևտրաշատ ոլորտներից պետք է նպաստեր հրեական կապիտալի անարգել աճին: Սիոնիստները զգալի դեր խաղացին երիտթուրքական կազմակերպությունների ամրապնդման, 1908թ հակասուլթանական հեղաշրջման նախապատրաստման ու իրականացման մեջ: Սիոնիստական բանկերից դրամը սկսեց հոսել դեպի իթթիհատականները: Սիոնիստները մամուլի իրենց ամենատարբեր օրգաններում վարկաբեկում էին հայերին, գովերգում և պրոպագանդում սուլթան Համիդի հակահայկական ձեռնարկումները, խարդավանքներն ու նենգությունները:

   Սալոնիկում մեծ թվով հրեաներ էին ապրում: Լինելով մասոնական ժողովարանի անդամներ` նրանց տները զերծ էին մնում ոստիկանության խուզարկություններից: Ահա այսպիսիններից էլ կազմվեց <<Միություն և առաջադիմություն>> կուսակցության հիմնական կորիզը: Սալոնիկի հրեա ազդեցիկ մասոններից Էմանուել Կարասոն, որը դարձել էր օսմանյան պառլամենտի դեպուտատ, ժամանակին հիմնել էր <<Մակեդոնիա Ռիզոտա >> օթյակը, որի մեջ ընդգրկված  երիտթուրք սպաների և ոչ զինվորականների միջոցով հրեական ազդեցություն էր տարածել Թուրքիայի նոր զարգացումների վրա, նաև իր օթյակում թաքցնում  սուլթանի լրտեսների կողմից հետապնդվող երիտթուրքերին, շահում նրանց վստահությունը:

  Ժամանակի անգլիացի դիվանագետները, որոնք  <<Միություն և առաջադիմություն>>  թուրքական կոմիտեն երբեմն անվանում էին <<Միություն և առաջադիմություն>>հրեական կոմիտե, խոսում էին ֆրիմասոնների և հրեա երիտթուրքերի դաշինքի մասին, հրեաներին անվանում երիտթուրքերի գլխավոր ոգեշնչողը: Մեծ Բրիտանաիայի արտաքին գործերի նախարար Հարդինգն վկայում է, որ օսմանյան կայսրությունը իր կառավարման տարիներին գտնվում էր հրեաներին ենթակա ծախու երիտթուրքական կոմիտեի կողմից գլխավորվող բանակի իշխանության ներքո: Երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո բազմաթիվ հրեա երիտթուրքեր ազդեցիկ դիրքեր գրավեցին կառավարության ոլորտներում: Հրեաների ձեռքին էին գտնվում թուրքական մամուլը, հեռագրական գործակալությունը: Բնորոշ է նաև, որ երիտթուրքական զինվորական դատարանների սպաների   մեծամասնությունը նույնպես ֆրիմասոններ էին :

Թուրքիայի անգլիական դեսպան Լռութրը, երիտթուքերի սկզբնաշրջանի գործունեությունը բնութագրելով գերազանցապես հրեական, ավելացնում էր, որ նրանք ձգտում էին մեկուսացնել մյուս ազգություններին` հույներին, հայերին, բուլղարներին և այլն:

 Նման բարենպաստ գործոնի առկայությամբ և Թուրքիայի սոցիալ տնտեսական ծանր պայմաններում երիտթուրքերը առիթ էին որոնում քաղաքական ահեղ ցնցման, որն էլ դարձավ 1905թ ռուսական առաջին բուրժուական հեղափոխությունը, որը մեծապես ազդեց Եվրոպայի ու Ասիայի ժողովուրդների հեղափոխական վերելքի վրա:

     Երիտթուրքական հեղաշրջումը:

Օսմանյան թուրքերը, ըստ Թեքին Ալփիի, ամբողջ թրքության 10 տոկոսն էին կազմում: Բայց հենց Օսմանյան թուրքերը պետք է հանդես գային ամբողջ թրքությանը միավորելու մի<<հզոր հայրենիքի մեջ>>, ազատագրելու թուրքերին օտարերկրյա տիրապետությունից: Նման լոզունգներով Էնվերը, Թալեաթը և երիտթուրք մյուս ղեկավարները մտածում էին, որ հաջողություն կբերեն  իրենց երիտթուրքական արկածախնդրությանը:

  1907թ դեկտեմբերի վերջին Փարիզում երիտթուրքական կազմակերպության և այլ ընդդիմադիր ուժերի մասնակցությամբ կայացած կոնգրեսում ընդունվեց դեկլարացիա, որի մեջ նշվում էր սուլթանական վարչակարգի ավերիչ հետևանքները կայսրության ոչ միայն քրիստոնյա , այլև մահմեդական բնակչության համար և նրա տապալման անհրաժեշտությունը: Դեկլարացիայում նշվում էր, որ Աբդուլ Համիդի տապալումից հետո պետք է ստեղծվեր ներկայացուցչական մարմին` պառլամենտ:

   Երիտթուրքական կազմակերպությունները որոշել էին ապստամբել 1909թ աշնանը, բայց տեսնելով, որ Անգլիան և Ռուսաստանը իրենց միջև 1908թ ապրիլին կնքված Ռևելյան համաձայնությամբ անդամահատում  են Թուրքիաին, արագացրին որոշման իրագործումը: Էնվերը անձամբ ղեկավարում էր <<Թուրանական երիտասարդական շարժումը>>,որի խորհրդանիշը գորշ գայլն էր:

  1908թ գարնանը երիտթուրքերի` Փարիզյան խմբի ղեկավարները  առաջարկեցին Թուրքիայի իրենց զինակիցներին անցնել ակտիվ գործունեության: Թուրքական բանակի մի խումբ սպաներ` Նիազ, Թալեաթ, Էնվեր բեյերի գլխավորությամբ հուլիսին Ռեսնայում և Սալոնիկում / Մակեդոնիա/ ապստամբություն բարձրացրին: Բռնակալը փորձեց ճնշել ապստամբությունը, բայց նրա բանակները անցան ապստամբների կողմը: Երիտթուրքական բանակները շարժվելով մայրաքաղաք իրենց միավորեցին դժգոհ Համիդիե ջոկատները: Ապստամբության ղեկավարները, վախենալով դեմոկրատական պայքարի ծավալումից, գործարքի մեջ մտան սուլթանի հետ և պահանջեցին վերկանգնել 1876թ սահմանադրությունը: Սուլթանը, այլ ելք չունենալով, կատարեց նրանց պահանջը: Երիտթուրքերը բավարարվեցին սահմանադրության հռչակումով և հեղափոխությունը համարեցին ավարտված: Նրանք Թուրքիան հռչակեցին սահմանադրական միապետություն` սուլթանին և նրա ղեկավար ներկայացուցիչներին թողնելով անձեռնամխելի: 1908թ աշնանը տեղի ունեցան պառլամենտի առաջին ընտրությունները, իսկ հոկտեմբերին <<Միություն և առաջադիմությունը>> հրատարակեց իր ծրագիրը, որի հիմքում ընկած էր 1876թ սահմանադրությունը` որոշ չափով փոփոխված: Նրանց հռչակած սահմանադրության դրույթներից են

·         Նախարարները պատասխանատու էին պառլամենտի առաջ և վստահությունը կորցնելով` պարտավոր էին հրաժարական տալ:

·         Սենատորների թիվը անսահմանափակ էր , նրանց 1/3-ին նշանակում էր սուլթանը, 2/3-ին ` պառլամենտը:

·         Ընտրական իրավունք ուներ21 տարին լրացած յուրաքանչյուր ոք:

·         Պատգամավորներ կարող էին  ընտրվել այլ պրովինցիաներից:

·         Յուրաքանչյուր օրինագիծ դրվում էր պառլամենտի քննարկմանը:

·         Պետք է ընդարձակվեին տեղական կառավարման մարմինների իրավունքները, վերակառուցվեն ռազմական ուժերը, կապիտալիստների և բանվորների միջև սահմանվեն օրենքներ և այլն:

Աբդուլ Համիդն իր գահին մնաց մինչև 1909թ գարունը և հետադիմանական հեղաշրջման/մարտի31/  ձախողումից հետո`  ապրիլի 13-ին  արտաքսվեց Սալոնիկ: Դրանից հետո երիտթուրքերը իրենց <<Միություն և առաջադիմություն>> կոմիտեն անվանեցին քաղաքական կուսակցություն և վերջ տալով երկիշխանությանը` դարձան երկրի լիակատար տերն ու տնօրենը: Սուլթան նշանակվեց Մեհմեդ 5-րդ Ռեշիդը, որը միայն գահակալում էր: Ամրապնդելով իրենց դիրքերը ստեղծված մի շարք կուսակցությունների նկատմամբ, որոնք դժգոհ էին իթթիհատականներից, ինչպիսիք էին <<Օսմանյան դեմոկրատական կուսակցությունը>>/Ֆռակսի իբադ/,<<Լիբերալների>>/Ահբար/, <<Ազատություն և համագործակցություն>> և այլ կուսակցություններ`  անցան շովունիստական քաղաքականության:

1909թ երիտթուրքերի   Դիարբեքիրի համագումարին մասնակցող Զիա Գյոք Ալփը գովերգում էր Աթթիլային, Չինգիզին, Օղուզ խանին, ապացուցում, որ հայրենիքը Թուրքիան չէ, ոչ էլ Թուրքեստանը,այլ լայնատարած Թուրանի հողը:Նա ասում էր, որ թուրք ազգությունն ավելի առաջնային է և կարևոր, քան իսլամը և որ գլխավորը ռասսայական հպարտությունն է:

 1910թ Համաժողովում ,իսկ վերջնականը 1911թ Սալոնիկի համաժողովում Թալեաթը հայտարարեց,որ չնայած սահմանադրությամբ հավասարություն էր հաստատվել մահմեդականության և   քրիստոնյաների միջև, բայց դա անհասկանալի իդեալ է : Ըստ նրա` Շարիաթը, ամբողջ անցած պատմությունը և հարյուր հազարավոր մահմեդականների զգացումները և քրիստոնյաների զգացմունքները, որոնք ընդդիմանում են օսմանցիների ամեն մի փորձին,անխորտակելի պատվար են հանդիսանում արդար հավասարության հաստատման դեմ: Անհաջող փորձեր են կատարվել օսմանցի դարձնելու քրիստոնյաներին: Նա կարծում  էր ,որ քանի դեռ Բալկանյան թերակղզու բնակչության նման բոլորը անկախության կձգտեն ,դա անհնարին կլինի: Ուստի հավասարության մասին խոսք լինել չի կարող այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի ավարտվել կայսրության օսմանականացման գործընթացը:

Իսկ 1911թ Սալոնիկում տեղի ունեցած երիտթուրքերի հաջորդ համաժողովը որոշում է ,որ կայսրության նկարագիրը պետք է լինի մահմեդական: Պետք է հաստատվի մահմեդական հաստատությունների հանդեպ հարգանք: Պետք է մերժել այլացեղ ազգությունների` իրենց մեջ կազմակերպվելու իրավունքը: Ազգությունները մեծ թվով են և թուրքական լեզվի տարածումը գերազանց միջոց է հաստատելու մահմեդական գերիշխանություն և յուրացնելով լեզուն մյուս բոլոր տարրերը կձուլվեն:

Եվ այսպես……

Ընտրությունը կատարված էր…..

Թուրքիզմը դառնում է Թուրքիայի պետական քաղաքականություն,որը նշանակում էր նաև արևմտահայության ցեղասպանության պետական ծրագրի ընդունում:Այս ծրագիրը կենսագործվել էր դեռևս 1890-ական թթ սուլթան Աբդուլ-Համիդի կողմից:

Պատերազմի նախօրյակին թուրք շովունիստ գեներալ Ջելել Նուրին հռչակում էր,որ Իրաքը, Եմենը, պետք է լինեն լրիվ թուրքական: Այստեղ պետք է տիրապետի թուրքական լեզուն, որ կայսերական շահերի պահպանման, թուրքերի գոյության համար անհրաժեշտ է թուրքացնել  արաբական հողը, սաղմի մեջ ճզմել արթնացող ազգայնականությունը արաբ երիտասարդ սերնդի մեջ: Ըստ նրա` արաբները դժբախտություն են Թուրքիայի համար<<Թուրքական պատերազմող ձին ավելի լավ է ,քան մեկ այլ ազգի մարգարեն>>:

1914թ օգոստոսի 1-ին սկսվում է առաջին համաշխարհային պատերազմը,որը նպաստավոր պայմաններ ստեղծեց արևմտահայության ֆիզիկզկան բնաջնջման, թուրքիզմի ծրագրի իրականացման համար:Թուրքերը մինչ այդ պարբերաբար կատարված զանգվածային կոտորածներից անցնում են արևմտահայերի ցեղասպանության ծրագրի իրականացմանը: Թուրքիայում պետականորեն կազմակերպվում է արևմտահայության մեծ եղեռնը, որը իրականացվեց  1915-1916թթ:Արևմտահայության ամբողջական ցեղասպանությունը` Օսմանյան կայսրության տարածքում տարբեր շրջաններում կազմակերպված կոտորածներով, ավարտվում է 1923թ: Թուրքիզմի քաղաքականությունը սկսեց կենսագործել Աբդուլ Համիդը, հիմնականում կենսագործեց երիտթուրքական կուսակցությունը,որն էլ ավարտին հասցրեց Մուստաֆա Քեմալը:

Երիտթուրքական կառավարությունը Գերմանիայի հետ դաշնակցած ուզում էր բացել Թուրան տանող ճանապարհը` նախապես թուրքացնելով երկրի ներսը: Բեհաէդդին Շաքիր բեյը իրեն և իր գործընկերներին համեմատում էր Քրիստոսի, Մովսեսի, Մուհամեդի հետ և ասում, որ իրենք ուժեղ կամքի տեր մտավորականներ են և պետք է հիմնեն <<Թուրանի կրոնը>>:

 Պանիսլամիզմը իր տեղը զիջել էր ռասսայական պանթուրքիզմին, որն էլ իր նպատակը հռչակել էր Վոլգայի , Թաթարիայի, Արևմտյան Սիբիրի, Թուրքեստանի զավթումը:

 

 Օգտագործած գրականություն

 1.L.Խուրշուդյան <<Հայոց ազգային գաղափարախոսությունը>>:

2. Սիոնիզմի իսկական դեմքը

3.Ջոն Կիրակոսյան <<Երիտթուրքերը պատմության դատարանի առաջ>>:

4.Ս. Համբարձումյան <<Երիտթուրքերի ազգային ու հողային քաղաքականությունը և ազատագրական շարժումները 1908-1914թթ>>:

 

 


Երիտթուրքական շարժում Թուրքական գաղափարախոսությունը Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող…

Երիտթուրքական շարժում Թուրքական գաղափարախոսությունը Թուրքերը, գրավելով հսկայածավալ տարածքներ, նվաճված ժողովուրդների հայրենիքում ստեղծելով հզոր կայսրություն, մշակեցին նոր ազգային գաղափարախոսություն, որը արմատապես տարբերվում էր Միջին Ասիայում տիրող…

օվկիանոսից մինչև Տիբեթի բարձրավանդակը:Պանթուրքիստները մտածում էին, որ <<Մեծ Թուրան>>-ի ստեղծումը պետք է կատարվի հրով ու սրով: Պանթուրքիզմի գաղափարները պետական քաղաքականություն դարձրին երիտթուրքերը, որոնք իշխանության գլուխ…

օվկիանոսից մինչև Տիբեթի բարձրավանդակը:Պանթուրքիստները մտածում էին, որ <<Մեծ Թուրան>>-ի ստեղծումը պետք է կատարվի հրով ու սրով: Պանթուրքիզմի գաղափարները պետական քաղաքականություն դարձրին երիտթուրքերը, որոնք իշխանության գլուխ…

գովերգում և պրոպագանդում սուլթան Համիդի հակահայկական ձեռնարկումները, խարդավանքներն ու նենգությունները: Սալոնիկում մեծ թվով հրեաներ էին ապրում: Լինելով մասոնական ժողովարանի անդամներ` նրանց տները զերծ էին մնում…

գովերգում և պրոպագանդում սուլթան Համիդի հակահայկական ձեռնարկումները, խարդավանքներն ու նենգությունները: Սալոնիկում մեծ թվով հրեաներ էին ապրում: Լինելով մասոնական ժողովարանի անդամներ` նրանց տները զերծ էին մնում…

Երիտթուրքական կազմակերպությունները որոշել էին ապստամբել 1909թ աշնանը, բայց տեսնելով, որ Անգլիան և Ռուսաստանը իրենց միջև 1908թ ապրիլին կնքված Ռևելյան համաձայնությամբ անդամահատում են Թուրքիաին, արագացրին որոշման…

Երիտթուրքական կազմակերպությունները որոշել էին ապստամբել 1909թ աշնանը, բայց տեսնելով, որ Անգլիան և Ռուսաստանը իրենց միջև 1908թ ապրիլին կնքված Ռևելյան համաձայնությամբ անդամահատում են Թուրքիաին, արագացրին որոշման…

հողը:Նա ասում էր, որ թուրք ազգությունն ավելի առաջնային է և կարևոր, քան իսլամը և որ գլխավորը ռասսայական հպարտությունն է: 1910թ Համաժողովում ,իսկ վերջնականը 1911թ Սալոնիկի…

հողը:Նա ասում էր, որ թուրք ազգությունն ավելի առաջնային է և կարևոր, քան իսլամը և որ գլխավորը ռասսայական հպարտությունն է: 1910թ Համաժողովում ,իսկ վերջնականը 1911թ Սալոնիկի…

L.Խուրշուդյան <<Հայոց ազգային գաղափարախոսությունը>>: 2

L.Խուրշուդյան <<Հայոց ազգային գաղափարախոսությունը>>: 2
Скачать файл