INGLIZ TILINI O'QITISHDA SUN'IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI IMKONIYATLARI

Axmadjonova Zulfiya Qosimjon qizi

Marg’ilon shahar 2-son texnikumi

Annotatsiya. Ushbu maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining ingliz tili o’qitishda foydalanish imkoniyatlari haqida fikr va mulohazalar berilgan. Maqolada sun’iy intellekt ingliz tilini o‘qitishni qanday yaxshilashi, o‘qituvchilarga vaqtni tejashga yordam berishi va turli ehtiyojlarga ega o‘quvchilarni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligi haqida so’z boradi.

Kalit so’zlar: sun’iy intellekt, zamonaviy ta’lim, til o’rganish, individual ta’lim, raqamli

platformalar, ingliz tili.

Annotation. This article presents thoughts and reflections on the possibilities of using artificial intelligence technologies in teaching English.This article discusses how artificial intelligence can improve English language teaching, help teachers save time, and support students with diverse needs.

Keywords: artificial intelligence, modern education, language learning, individual learning, digital platforms, English.

Аннотация. В данной статье представлены мнения и соображения о возможностях использования технологий искусственного интеллекта в преподавании английского языка.В статье обсуждается, как искусственный интеллект может улучшить преподавание английского языка, помочь учителям экономить время и поддержать учащихся с различными потребностями.

Ключевые слова: искусственный интеллект, современное образование, изучение языков, индивидуальное образование, цифровые платформы, английский язык.

Hozirgi davr shiddat bilan oʻsayotgan zaminda har bir taʼlim olayotgan yosh, zamon bilan hamnafas boʻlishi kerakdir. XXI asrda raqamli texnologiyalar barcha sohalar qatori ta’lim tizimiga ham katta ta’sir ko‘rsatmoqda. Ta’limning raqamlashtirilishi — bu nafaqat texnik vositalardan foydalanish, balki bilim olish jarayonining sifati, tezligi va qulayligini yangi bosqichga olib chiqishdir. ta’lim sohasida yuz berayotgan tub o‘zgarishlar orasida sun’iy intellekt (SI yoki AI – Artificial Intelligence) texnologiyalari alohida o‘rin egallaydi.

Sun'iy intellekt (SI) ta'lim sohasida tobora keng tarqalib bormoqda va uning o'qitish jarayonidagi roli va ahamiyati juda katta. Sun’iy intellekt endilikda ingliz tilini yangi va qiziqarli usullarda o‘rgatishda qo‘llanilmoqda. U o‘qituvchilar va o‘quvchilarga ta’limni tezroq, osonroq va qiziqarliroq qiladigan vositalarni taklif qilish orqali yordam beradi. [1].Texnologiyalar va raqamli platformalarning rivojlanishi bilan ingliz tilini o‘qitish va o‘rganish ham osonlashdi. Sun’iy intellektni joriy etishning asosiy jihati shaxsiylashtirilgan ta’lim yo‘nalishlarini yaratish imkoniyati bo‘lib, bu o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish va materialni o‘zlashtirish uchun maqbul sharoitlarni yaratish imkonini beradi. Shuni ta’kidlash kerakki, sun’iy intellekt o‘qituvchining o‘rnini bosmaydi, balki qo‘shimcha vosita bo‘lib xizmat qiladi, o‘qitish imkoniyatlarini kengaytiradi va ta’lim natijalarini yaxshilaydi.

Ular endilikda ingliz tili ko‘nikmalarini oshirish imkoniyatini beradi. Bu shuni anglatadiki, agar bizda ingliz tilini o‘rgatadigan mashina bo‘lsa, ehtimol, bizga sinfda ingliz tili

o‘qituvchilari yoki ingliz tili ta’limi kerak emas [2]. Sun’iy intellekt qo‘shimcha qo‘llab- quvvatlash tizimi sifatida talabalar va ingliz tili o‘qituvchilari uchun muhim vazifani bajaradi[3].

Ingliz tili darslarida sun’iy intellektdan foydalanish o‘quvchilar va o‘qituvchilar uchun ko‘plab afzalliklarni ochib beradi:

O‘qitishni shaxsiylashtirish. Sun’iy intellektning asosiy afzalliklaridan biri har bir o‘quvchi uchun individual ta’lim yo‘nalishlarini yaratish imkoniyatidir. Bu, ayniqsa, tayyorgarlik darajasi turlicha bo‘lgan sinflar uchun muhimdir. Moslashuvchan tizimlar o‘quvchining bilim darajasiga mos keladigan topshiriqlarni tanlashi va mavzuni chuqurroq o‘zlashtirish uchun qo‘shimcha manbalarni taklif qilishi mumkin. Shunday qilib, sun’iy intellekt o‘quvchilar o‘rtasidagi bilim darajasidagi tafovutni bartaraf etishga va ularning o‘qishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirishga yordam beradi.

Baholash va qayta aloqani avtomatlashtirish. Sun’iy intellektdan foydalanish bilimlarni baholash jarayonini avtomatlashtirish imkonini beradi, bu esa o‘qituvchining vaqtini tejaydi va o‘quvchilarga tezkor fikr-mulohaza bildirish imkonini beradi. Masalan, intellektual tizimlar test, diktant va insholarni tezda tekshirishi, xatolarni qayd etishi va ularni tuzatish bo‘yicha batafsil tavsiyalar berishi mumkin. Bu ta’lim jarayonining yanada samarali bo‘lishiga yordam beradi, chunki o‘quvchilar o‘z xatolari ustida darhol ishlay oladilar.

Interaktivlik. Zamonaviy sun’iy intellekt platformalari o‘quvchilarni o‘quv jarayoniga faol jalb etishga yordam beradigan interaktiv topshiriqlar va o‘quv o‘yinlarini yaratish imkoniyatini beradi. Sun’iy intellektdan foydalanishga asoslangan geymifikatsiya o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi, o‘quv jarayonini yanada qiziqarli va samarali qiladi.

Til ko‘nikmalarini rivojlantirish. SI tinglash, talaffuz va yozma topshiriqlar bilan samarali ishlay oladi. Sun’iy intellektdan foydalanadigan platformalar o‘quvchilarning talaffuzini tahlil qilishi, uni etalon talaffuz bilan taqqoslashi va uni yaxshilash bo‘yicha maslahatlar berishi mumkin. Bundan tashqari, tizimlar turli xil urg‘ular va nutq tezligini taklif qilish orqali tinglab tushunishni mashq qilish uchun vazifalarni yaratishi mumkin, bu esa o‘quvchilarga inglizcha nutqni tinglab tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.

Qulaylik. Sun’iy intellekt platformalaridan nafaqat darslarda, balki uyda ham foydalanish mumkin, bu esa o‘quvchilarga istalgan vaqtda va joyda o‘qishni davom ettirish imkonini beradi. Bu turli jadvallar va imkoniyatlarga ega bo‘lgan o‘quvchilar uchun ta’lim imkoniyatlari va ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi.

Sun’iy intellekt texnologiyasi dunyodagi eng ilg‘or axborot tizimlaridan biri sifatida dastlab faqat insonlar bajarishi mumkin bo‘lgan aqlli ishni robot qanday bajarishi mumkinligini o‘rganadigan texnologiyadir [4]. Keng jamoatchilik orasida tez-tez muhokama qilinadigan texnologiyalardan biri sun’iy intellekt texnologiyasidir. Texnologiya til o‘rganish uchun ko‘plab yangi imkoniyatlar ochmoqda [5].

Raqamli platformalar rivojlanishi bilan ingliz tilini o‘qitish va o‘rganish osonlashdi. Sun’iy intellekt qanchalik murakkab bo‘lsa, u shunchalik aniq tilni o‘zlashtirgan. Demak, sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish xorijiy tillarni o‘qitish va o‘rganishni kuchaytiradi. [6]. Hatto o‘quvchilar ham o‘qituvchilar bilan yuzma-yuz bo‘lmasdan ham o‘rganish imkoniyatiga ega. Ingliz tilini o‘rganishda foydalanish mumkin bo‘lgan sun’iy intellekt texnologiyasiga ba’zi misollar quyidagicha:

ELSA- English Learning Speech Assistant-bu sun’iy intellekt va nutqni tanib olishni qo‘llaydigan ingliz tilini o‘rganish ilovasidir. Ushbu texnologiya ikki tomonlama o‘rganish jarayonini amalga oshirish imkonini beradi, masalan, foydalanuvchilar ma’lum so‘zlar yoki jumlalarni talaffuz qilishlari mumkin, shunda tizim tahlil qiladi va tuzatish kiritadi. ELSA

freymvorki ingliz tilida bir nechta aksentlar bilan gapiradigan odamlarning ovozli ma’lumotlaridan foydalanishga, boshqa tilda so‘zlashuvchilarning nutq namunalarini tanib olishga, ularni boshqa ko‘plab nutqni tanib olish texnologiyalaridan ajratib turishga o‘rgatilgan. Foydalanuvchilarga ularning bilim darajasini aniqlash uchun baholash testi beriladi. Ushbu texnologiya ikki tomonlama o‘rganish jarayonini amalga oshirish imkonini beradi, masalan, foydalanuvchilar ba’zi inglizcha so‘zlar yoki jumlalarni talaffuz qilishlari mumkin, shunda tizim tahlil qiladi va tuzatish kiritadi.

Chatbotlar-sun’iy intellektli suhbat tizimlaridan biri sifatida insonlar va kompyuterlar bilan avtomatik ravishda muloqot qilish uchun mo‘ljallangan eng so‘nggi texnologiyalardir. Ingliz tilini o‘qitishga kelsak, yaratilgan Chatbot ilovasi ingliz tilidagi suhbatdosh vazifasini bajaradi. Suhbatlar, umuman olganda, og‘zaki yoki yozma shaklda o‘tkazilishi mumkin, shunda foydalanuvchi ikkala usulni ham mashq qila olishi mumkin. Chatbot ilovasining inglizcha suhbatni o‘rgatish vositasi sifatidagi maqsadini qo‘llab-quvvatlash uchun grammatik xatolarni tuzatish funksiyasi va foydalanuvchining kundalik jurnali funksiyasi zarur. Olingan javoblarda xatolarning joylashuvi, so‘zlarni/gaplarni almashtirish bo‘yicha takliflar va xatolarning tavsiflari keltirilgan. Bu foydalanuvchining gap tuzilishidagi xatolarni minimallashtirishga urinishdir. Shunday qilib, foydalanuvchilar nafaqat so‘zlashuv ingliz tili bilan tanishadilar, balki o‘z amaliyotlariga tuzatishlar va baholar oladilar.

Duolingo - bu chet tillarini o‘rganish uchun ishlatiladigan veb-sayt. Duolingo - bu so‘zlarni moslashtirish va gaplarning bo‘sh qismlarini to‘ldirish orqali o‘yin usulidan foydalanadigan til o‘rganish ilovasidir.Foydalanuvchilar tomonidan olingan o‘quv materiallari ularning qobiliyatlariga mos kelishi uchun Duolingo birinchi navbatda testlarni o‘tkazadi. Duolingo foydalanuvchilari testdan o‘tgandan so‘ng ingliz tilini qay darajada bilishlarini bilib olishadi. Shundagina Duolingo foydalanuvchining imkoniyatlariga moslashtirilgan ingliz tilidagi materialni taqdim etadi. Duolingo nafaqat grammatika, balki so‘z boyligi, atamalar va boshqalarni o‘rganish bilan ham jihozlangan. Duolingo ingliz tilini o‘qitish usuli ham o‘yinga o‘xshash va boshqa foydalanuvchilar bilan "raqobatbardosh" bo‘lishi uchun mo‘ljallangan.Shunday qilib, ushbu dastur foydalanuvchilari shu paytgacha o‘rganilgan ingliz tili ko‘nikmalarining rivojlanishini ko‘rishlari mumkin.

Xulosa qilib aytganda, o’quvchilarga ingliz tilini o‘rgatishda sun’iy intellektdan texnologiyalaridan foydalangan holda, o‘qituvchilar til o‘rganish tajribasini optimallashtirishi, til ko‘nikmalarni egallashni osonlashtirishi va talabalarning ingliz tilida muloqot qilish qobiliyatini takomillashtirishga erishishlari mumkin. Shunday qilib, ingliz tilini o’rganishda sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish nafaqat o'quvchilarning o'qish va yozish ko'nikmalarini rivojlantirishda, balki umumiy ta'lim jarayonini samarali va qiziqarli qilishda ham katta ahamiyatga ega.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

1.        Nematullayeva.Using ai technologies in english teaching central asian journal of multidisciplinary research                                and                         management   studies. https://doi.org/10.5281/zenodo.14515131

2.        Shin, M.-H. How to use artificial intelligence in the English language learning classroom. Indian Journal of Public Health Research & Development, 9. 2018 y.- B.557.

3.        Gawate, S. ArtificialIntelligence- Based Instructional Programs in Teaching- Learning of English Language. 2019 y.- B.69.

4.        Han, B. (2019). Application of Artificial Intelligence in Autonomous English Learning among College Students. International Journal of Emerging Technologies in Learning (IJET), 14(06). 2019 y.-B. 63–74.

5.        Fryer, L. & Carpenter, R. (2006). Bots as Language Learning Tools. Language Learning &Technology, 7. 2006 y.

6.        Yingsoon, G. Y. (2021). Using AI Technology to Support Speaking Skill Development for the Teaching of Chinese as a Foreign Language. Multidisciplinary Functions of Blockchain Technology in AI and IoT Applications; IGI Global. 2021 y.

7.