GAZ MOLEKULALARI’NI’N’ TEZLIGI

GAZ MOLEKULALARI’NI’N’ TEZLIGI

doc
09.02.2020

150.000₽ призовой фонд • 11 почетных документов • Свидетельство публикации в СМИ

Опубликовать материал

№ 6 TEMA GAZ MOLEKULALARI’NI’N’ TEZLIGI.doc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

No’kis rayoni’ XBMXMThSHBne qarasli

№ - 22- sanli' uluwma worta bilim beriw mektebinin'

Fizika pa'ni mug'allimi

 

Ag’i’lash   Saylauovti’n’

 

GAZ MOLEKULALARI’NI’N’ TEZLIGI

atli’ temasi’ boyi’nsha

sabaqli’q is jobasi’

 

2015-2016 ji’l

 

 

No’kis Rayoni’                                                                                                   22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

 

№ 6 TEMA    GAZ MOLEKULALARI’NI’N’ TEZLIGI

Sabaqti’n’ maqseti

a)Bilimlendiriw maqseti

Woqi’wshi’larg’a Gaz molekulalari’ni’n’ tezligi haqqi’nda uluwma tusinikler beriw ha’m bul temani’n’ basqa temalardan wo’zgesheligin ayti’p wo’tip temani’ baslaw.

b) Tarbiyali’q maqseti.

Woqi’wshi’larg’a temadan kelip shi’qqan halda wo’mirde jaqsi’ menen jamanni’n’ birdey juriwin biraq jaqsi’li’qti’n’ jen’ip shi’g’i’wi’n tusindirip, woqi’wshi’lardi’ jaqsi’li’q ruwxi’nda ta’rbiyalaw.

c)Rawajlandi’ri’w maqseti’

Woqi’wshi’lardi’n’ pa’nge degen qi’zi’g’i’wshi’li’g’i’n artti’ri’w na’tiyjesinde wolardi’n’ woqi’w ha’m jazi’w ko’nlikpelerin artti’ri’p bari’w

Sabaqti’ qurallandi’ri’w

Sabaqli’q kitap,tarqatpa materiallar, ha’m korgizbeli qurallar.

Sabaqta paydalani’lg’an metodlar: «Blits» interaktiv metodi’ «Skarabey» interaktiv metodi’

Sabaq jobasi

1

Sholkemlestiriw bolimi

2-minut

2

Uyge tapsi’rmalardi soraw

10- minut

3

Taza temani tusindiriw

15-minut

4

Taza temani bekkemlew

16-minut

5

Uyge tapsi’rma beriw

2-minut

Sabaqti’n’ bari’si’

Sholkemlestiriw

Woqi’wshilardi’n’ nawbettegi sabaqqa tayarli’g’i’n tekseriw

Uyge tapsi’rma soraw

Temperatura temasi’n soraw

TEMA

I’di’stag’i’ mo massali’ gaz molekulalari’ni’n’ wortasha kinetikali’q energiyasi’ to’mendegishe yekenligin bilemiz.

   (1)

I’di’stag’i’ gazdi’n’ temperaturasi’ T g’a ten’ balatug’i’n bolsa,wortasha kinetikali’q energiya to’mendegishe ko’rniste boli’wi’n ko’rdik.

   (2)

Bul yeki ko’rsetpeni wo’z-ara ten’lestirip,molekulalar tezlikleri kvadratlari’ni’n’ wortasha ma’nisin mu’mkin.

 ma’nisin ali’ng’an kvadratli’q korendi v2 tezlik penen belgileyik ha’m woni’ kvadratli’q tezlik dep atayi’q.Bul jag’dayda  v2 tezlikti joqari’dag’I’ ko’rsetpeden to’mendegishe ani’qlaydi’.

  yamasa     (3)

Bunda R-wo’zgermeytug’i’n shama boli’p,gazlardi’n’ universal turaqli’si’ dep ataladi’.Woni’n’ ma’nisin to’mendegidey yesaplaw mu’mkin.

R=kNA=1,38*10-23*6,02*1023Dj/K*mol=8,31Dj/K*mol

Demek gazlardi’n’ unibersal turaqli’si’ni’n’ ma’nisi to’mendegige ten’

R=8,31Dj/K*mol

(3) formula ja’rdeminde ha’r tu’rli gaz molekula;ari’ni’n’ wortasha kvadratli’q tezligin tabi’w mu’mkin.Ms: OoC da azot molekulalari’ (N2) ushi’n v2=493m/s,vodorod molekulalari’ (H2) ushi’n  v2=1838 m/s,kislorod molekulalari’ (O2) ushi’n v2=641m/s yekenligin yesaplap tabi’w mu’mkin.

 

 

No’kis Rayoni’                                                                                                   22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

No’kis Rayoni’                                                                                                   22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

 

Gazdag’i’ ayi’ri’m molekulalari’ni’n’ qanday qozg’ali’wi’n u’yreniw qi’yi’n.Molekula bir-birine uri’li’wi’ sebepli tezligin tez wo’zgertip turadi’.Bunda wortasha kvadratli’q tezligi v2 qa ten’ boli’wi’ kerek.Bunda sonday soraw qoyi’li’wi’ mu’mkin: sol waqi’tta v2 tezlikke iye bolg’an molekulalar u’lesi qanday?

 

 

 

 

Anglichan fizigi J.Maksve 1859-ji’li’ teoriyali’q jol menen gaz molekulalari’ni’n’ bir temperaturada tu’rli tezlikler boyi’nsha qanday qozg’ali’wi’n,yag’niy molekulalardi’n’ tezlikler boyi’nsha bo’listiriliwin ani’qladi’.Bunday bo’listiriliw 10-suwrette grafik tu’rinde ko’rsetilgen.Grafikte yen’ ko’p molekulalardi’n’ yerisken tezligi vm dep belgilengen.Molekulalardi’n’ wortasha kvadratli’q tezligi bul tezlikten biraz u’lken boladi’.

Gaz molekulalari’ni’n’ qozg’ali’s tezligin ta’jiriybede birinshi boli’p 1920-ji’li’ nemec fizigi O.Shterm (1888-1969) ani’qlag’an.Ta’jiriybede gu’mis atomlari’ni’n’ vakuumdag’i’ tezligi vm=440 m/s yekenligi tabi’lg’an.

 

10-suwret

 

Yendi (3) formula ja’rdeminde gu’mis atomlari’ni’n’ vm tezligin ani’qlayi’q.Puwg’a aylang’an gu’mis atomlari’ni’n’ temperaturasi’ T=1233 K (gu’mistin’ yeriw temperaturasi’) molyar massasi’ M=0,108 kg/mol yekenliginen gu’mis atomi’nan massasi’n ha’m wortasha kvadratli’q tezligin teoriyali’q jol menen yesaplaw mu’mkin.

 

Tezliktin’ bul ma’nisi ta’jiriybede tabi’lg’an vm tezlik ma’nisinen bir qansha u’lken boli’p yesaplanadi’.

Shtern ta’jiriybesi ideal gaz molekulyar kinetikali’q teoriyasi’ni’n’ ha’m de Maksvel molekulalardi’n’ tezlikleri boyi’nsha bo’listiriliwi haqqi’ndag’i’ ta’liymati’ni’n’ tuwri’ yekenligin tastiyi’qlaydi’.

 

Sabaqti’ bekkemlew

«Jalpi’ pikirge hu’jim» interaktiv metodi’ bunda woqi’wshi’lardi’ 3 toparg’a boli’p wolarg’a tema boyi’nsha qayta sorawlar berip,qosi’msha tapsi’rma tu’rinde yesaplar beriledi 10 minut ishinde berilgen tapsi’rmalar boyi’nsha topardan bir woqi’wshi’ juwap beredi ha’m yen’ ko’p duri’s juwap bergen topar jen’ilpaz boladi’. Son’ bosli’qlardi’ toli’qti’ri’w maqsetinde bilimlerin bekkemlep bari’w ushi’n yadtan formula jazi’wg’a kirisedi .

1.Molekulalardi’n’ ji’lli’li’q qozg’ali’si’ni’n’ wortasha kvadratli’q tezligi formulasi’n keltirip shi’g’ari’n’

2.Gazlardi’n’ universal turaqli’si’ qalay ani’qlanadi’?Wol qanday ma’niske iye?

3.Maksveldin’ molekulyar tezligi boyi’nsha bo’listiriliwin analiz yetin’,woni’n’ ma’nisin tu’sindirip berin’.

4.(3) formula ja’rdeminde gu’mis atomlari’ni’n’ wortasha kvadratli’q tezligi qalay yesaplanatug’I’nli’g’I’n ko’rip shi’g’I’n’ ha’m woni’ ta’jiriybedegi tezliktin’ ma’nisi menen Sali’sti’ri’n’

5.Shtern ta’jiriybesinin’ a’hmiyeti neden ibarat?

 

Uy tapsi’rma tapsi’ri’w

Gaz molekulalari’ni’n’ tezligi temasi’n woqi’p keliw

 

Sabaqti’ juwmaqlaw

Uy jumi’si’n qayta yadi’na sali’p wo’tip,bugingi sabaqqa belsene qatnasqan woqi’wshilarga tiyisli bahalari’n qoyg’an halda bugingi sabag’i’ma juwmaq jasayman

 

 

 

 

 

 

 

No’kis Rayoni’                                                                                                   22-mektep  Saylauov Ag’i’lash


скачать по прямой ссылке
Заполните анкету и получите свидетельство финалиста.
Олимпиада-аукцион для вас и ваших учеников с мгновенными наградами.
Друзья! Добро пожаловать на обновленный сайт «Знанио»!

Если у вас уже есть кабинет, вы можете войти в него, используя обычные данные.

Что-то не получается или не работает? Мы всегда на связи ;)