Тема: Къаман корта- эхь, эздел, г1алг1ай хоза г1улакхаш.

Классал арахьара мероприяти

Тема:  Къаман корта- эхь, эздел, г1алг1ай хоза г1улакхаш.

                                          Г1алг1ай массаз хиннаб

                                                            эздел долаш,

                                                        Царгара из даьккха

                                              моттиг яц.

                                                Аз-м доаккхал ду се

                                                                г1алг1а волаш,

                                                                Духхьал деша тоама  яхаш дац.

                                                                                                     Угурчиев Ш. А-Г.

Маг1албикерча № 16 йолча школа хьехархо:

Кхоартой А. Е.

Тема:  Къаман корта- эхь, эздел, г1алг1ай хоза г1улакхаш.

                                                                  Г1алг1ай массаз хиннаб

                                                                    эздел долаш,

                                                        Царгара из даьккха

                                              моттиг яц.

                                                                       Аз-м доаккхал ду се

                                                                                 г1алг1а волаш,

                                                                Духхьал деша тоама

                                          яхаш дац.

                                                                                                     Угурчиев Ш. А-Г.

Лоарх1ам:  эхь-эзделах, даьй вахарах, къаман  хозача г1улакхех бола дешархой кхетам совбаккхар;  уж 1омаде а тахка а берий безам кхебар; г1алг1ай багахбувцамцара безам совбаккхар.

Гойтара г1ирс: плакат, интерактивни доска,
 тайп-тайпара г1алг1ай меттала арадувлача газетий, журналий выставка; г1алг1ай литература, г1алг1ай даар, г1ирс.

Методически никъ:  хьехархочун дош,  дешархой хоамаш,  ловзар «Хой шоана?».

l. Мероприяти  д1айолаяр 

халхар «Байракх»    

ll. Хьехархочун дош.  Йийккха сигале санна къаьга а долаш, хьастара доаг1а шийла шовда санна ц1ена а долаш, наьна дог санна тешаме а долаш, моаршал да шуга хьамсара хьаьший!

1 Хьалхелелаяр: (ведущий)

Сона ловра вай лаьрх1а вайцига баьхка хьаший бовзийтар Дешара 1илман викалаш___________________________________________________________

Говзал лакхъеча института г1алг1ай метта литература методист Овшнаькъан Абдула Марем, Маг1албика района г1алг1ай меттеи литературеи хьехархой  методически кулгалхо Кхоартой 1аьлий 1ашат, г1алг1ай паччахьалкхен телевидени кертера журналист Абадиева __________________Хьава, иштта вай мехка наьна моттеи литературеи хьехаш бола хьехархойи.

 2  Хьалхелелаяр:

     Хам бе велча хам баь варгвоацаш, мах бе велча  булургбоацаш да эздел, яхаш да вай даьй кица. Хьамсара новкъостий, ер мероприяти д1ахьоргья вай эхь-эздел, къаман  хоза г1улакхаш дувцаш, кердадоахаш.  

             1  Хьалхелелаяр:

Х1анз дош лургда вай 10 - 11 классашкара дешархошта. Таханара вай мероприяти д1ахьоргья яхь хьисапе.

      2 Хьалхелелаяр:

Хьалхара тоаба 10 класс  «Даьй ноахал»  Шоллаг1а тоаба 11класс  «Даьй сий»

Хьалхара яхь: Тоаба йовзийтар.

10 класс шуга да дош:

Батырова Айшат.

  Ди беркате хилда шун дезза хьаьший! Тхо 10  классера дешархой да,  тха тоабан ц1и я «Даьй ноахал». Оаха тоабан ц1и тилар бахьан да ноахалгара ноахалга а дувлаш таханарча денга эхь – эздел хьакхачарах. Тхоай низ ма кхоачча эздий г1улакхашца тхоашта т1адилла декхар кхоачаш дергда оаха. Аьттув хилба вай массане къулба!

1 Хьалхелелаяр:  11класс шуга да х1анз дош:

Оздоева Макка.

 Моаршал да шуга тха хьамсара хьаьший! Тхо 11 классера дешархой да,   тха тоабан ц1и я «Даьй сий». Оаха тоабан ц1и тилар бахьан да даьшкара т1ехьенашка а дувлаш таханарча денга кхаьчаб вай даьй сий лакхалоаттадеш. Тхоай низ ма кхоачча сийдолча  г1улакхашца тхоашта т1адилла декхар кхоачаш дергда оаха.  Сийдолаш иразе  хилба вай массане болх!

2 Хьалхелелаяр: шоллаг1а  яхь: Эхь-эзделах  кхетам балар. 

10 класс:   Хакиева Дали

Тахан вай бувцаш бола мотт, леладеш дола 1аьдалаш, г1улакх-эздел даьшкара хьа1ома а даь, леладеш да. Вай дай-ноаноша а шоай дай-ноаношкара 1омадаьд уж. Дукха хам вай цун ца бой а, дика ха доаг1аш ца1 да: даьшеи ноаношеи вайна йоккха ганз йита йолга. Из ганз массехана вайца я, цох пайда эца а беза. Фуд цу ганзан чудоаг1аш?  Эггара хьалха да ший къам, ший мохк, ший мотт безаш саг хилар, даьша  леладаь хоза г1улакхаш леладар, ший а мехка а сий лорадар, эхь-бехк бовзаш хилар, яхь хьахьалхашка а йоахаш, хьаг1 1от1ехьашкахьа а йоахаш хилар,воккхаг1ал-з1амаг1ал леладар, хьаьша-да ларх1ар. Лоацца аьлча, из да массадолча х1аманца саг дика хиларца: оамалца, г1улакхаца, эхь-бехкаца, дуккхача  кхычунца. Иштта из ма1ан долаш да из «эздел» яха кхетам вайна юкъе биса болаш ба.  Масала, долаш да кица: «Эзди хилар - саг хилар». Из яхилга да, бокъонца эздел доаллаш хьо ца хуле, хьох визза саг хургвац. Вай даьша-ноаноша кхы а оалаш да «Эздел сага сица да». Вешта аьлча, дег  чу ч1оаг1 а денна, сага сих д1алета леладеш дола х1ама да из т1аккха.

11  класс:

Г1алг1ай эздел дувца велча, деррига вахар дувца деза х1ана аьлча,  Эздел долаш волча сагах оалаш да. Эздий ва из аьла санна - аьле! Кхы оалаш да, "Эздел долчча - сабар да, - сабар долча - денал да. Эзделаца дувзаденна дуккха а да г1алг1ай кицаш. Эздел яхача деша вай ма1ан дича. Эздело йоах вайга, эзе, дисте, уйла йий де 1айха хьа мел дер. Т1аккха мара нийса хургдац 1а хьа дер, яхалга да из." Г1алг1ай дукхаг1а мел дола дешаш, 1а д1а уйла йича, хьона хьехам беш, нийсаг1а бола вахар никъ малаг1а ба хайташ, эзара шера метто литта хьа доаг1аш да. Эздел вай хьайица вай ц1аг1ара хьадоаг1а. Вай сакхетам чу даьхкача нанас хьех вайна, вай мишта даха деза, наха юкъе мишта хила деза, фу леладе деза, малаг1а никъ лаца беза. Ший да - нана, воша - йиша, даь -йиша, даь воша, наьна - йийша, наьн - нана, даь - да, лоалахои юртара нах, мехкара нах мишта ларх1а беза. Эхь-эздел, г1улакх, сий, даьй 1аьдалаш, наьна мотт шийца доацаш вола саг, со цу къамах ва ала йиш йолаш вац. Х1ара къаман ше-ший тайпара да уж.  Из кхетадеш хила беза кагирхой. Б1арччача халкъа юхь к1айеш, вай даьша леладаь дика г1улакхаш ц1аккха дицлургдоацаш. т1ехьенгара-т1ехьенга доалаш д1адахьа деза массане а. Из вай леладарга хьежжа  айлургда халкъа сий.

1 Хьалхелелаяр:

Х1ара тоабан белгалъяьккха еза цхьа даар кийчдергдола йо1. Цар даар кийчдеча юкъа вай болх д1ахо д1ахьоргба.

2 Хьалхелелаяр: Кхоалаг1а яхь: Вай даьй 1адатах х1ара г1алг1а декхарийла ва ший овла бовзаш хилар. Шоана хьалхашка латта декхар да ший  даьй а тайпан ц1ераш йовзийтар. Уж баьха г1алаш йовзийтар. Ворх1е даь ц1и белгалъяр.

1 Хьалхелелаяр: йиълаг1а  яхь: Эггара нийсаг1а г1ала малаг1ча тоабано яьй.

2 Хьалхелелаяр:  пхелаг1а  яхь:  Ма эздий лоарх1аш хиннай мехкарий керта к1ажараш. Й1аьхаг1а малаг1ча тоабан  йи1ий к1ажарга я хьаж вай?

1 Хьалхелелаяр: ялхлаг1а яхь: баьччий яхьаш.

1.  Боканаькъан Х.А. «Тиша ц1а» яхача дувцар т1а лоалахочо Абукара малаг1а хоза г1улакхаш хьахьекхад?

2. Йо1-йиша маьре а яха,  цун  духьашха дезалхо хинначул т1ехьаг1а даьц1ено малаг1а хоза г1улакх лоацаш хиннад цунца?

3. Пхьа хьаьрчача маьречо малаг1а эздел леладеш хиннад?

10 класс «Лоа ц1увзар когашта к1ал», 11 класс «Аьттув» роман

4. Наькъа араваьнна вода кхо наькъахо. Царех хана воккха-воккхаг1вар малаг1ча оаг1орахьа хила веза?

2 Хьалхелелаяр: ворх1лаг1а яхь: Къаьнара зоахалол.

1 Хьалхелелаяр:  барх1лаг1а яхь: Г1алг1ай 1адат довзийтар.

2 Хьалхелелаяр: ийслаг1а яхь:  Хьаша – да ларх1ар.

Г1алг1ашта юкъе массаза а сийдолаши лоарх1амеи  хиннад  хьаша-да ларх1ар. «Хьаша везар Далла а веза» оалаш да. Хьаьша-даьна камаьрша тух-сискал оттадеш йолча фусамера беркат эшаргдац.  «Оалдама Г1аьза» яхаш багахбувцама произведени я. Илле т1а дувцачох  ч1оаг1а хала а долаш кхо х1ама т1аотт Оалдама Г1аьзийна; даьх  виса доттаг1а хьоашал воаг1а, аьнна, да вийна моастаг1а туркий мехка д1авода, аьнна; шийна езаш йола йо1 кхычахьа маьре д1алу,аьнна. Цу кхаь х1аман юкъе эггара бехкег1а дар хьаьша т1аэцар из ларх1ар Оалдама Г1аьза.  Наха боккха хьехам хул цу иллех.

  1 Хьалхелелаяр:

  Даьлагара ва  хьаьша, оалаш да. Г1алг1ай къамо массахана  дикаг1дар, хозаг1дар лоаттадаьд хьаьшана лаьрх1а, кхыметтел ц1а а хиннад  хьаьша лаьрх1а.  Ди-бийса ца къовсаш хьаьша-да т1аэца кийча хиннаб г1алг1ай. Х1анз шоана хьалхашка латта декхар да мишта оттаде деза чувенача хьаьша даар. Оаш сихха кийча а даь шу оттаде деза чувенача хьаьша.     

2 Хьалхелелаяр:

 «Даьй ноахал» шуга да дош.

1 Хьалхелелаяр:

 «Даьй сий» шуга ладувг1а оах.     

Хьехархо:  Даьша леладаь хоза г1улакхаш кердадаха, уж лорадар а  леладар а мел лоарх1аме да белгалдаккха а, «эхь-эздел» яхача дешай ма1ан мел доккха да белгалдаккха а в1ашаг1ъеллай оаха ер мероприяти. Эхь-эзделах ,къаман хозача г1улакхех  в1алла а дийца варгвоацаш дувца йиш я. Х1аьта а царех к1езиг-дукха тхоашта лоарх1аме хеташ йола моттигаш я оаха хьайоалаяьраш Тхоай мероприятех оаш к1езиг-дукха пайда ийцабале дика хетаргда тхона. Тха оаг1орахьара ладарле йолаш х1ама хиннадале  бехк ца боккхаш хила.  Д1ахо йодача хана  дикаг1а болх бе хьожаргда тхо. Х1анз Жюри боаг1аш бола хоадам баь, мах оттабар ловра  сона.

   Укх мероприяте дакъа лаьцачарна баркал хилда.