ZATTI’N’ SALI’STI’RMALI’ YERIW JI’LLI’LI’G’I’.AMORF DENELERDIN’ YERIW HA’M

ZATTI’N’ SALI’STI’RMALI’ YERIW JI’LLI’LI’G’I’.AMORF DENELERDIN’ YERIW HA’M

doc
09.02.2020

150.000₽ призовой фонд • 11 почетных документов • Свидетельство публикации в СМИ

Опубликовать материал

№ 20-TEMA ZATTI’N’ SALI’STI’RMALI’ YERIW JI’LLI’LI’G’I’.AMORF DENELERDIN’ YERIW HA’M.doc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

No’kis rayoni’ XBMXMThSHBne qarasli

№ - 22- sanli' uluwma worta bilim beriw mektebinin'

Fizika pa'ni mug'allimi

 

Ag’i’lash   Saylauovti’n’

 

 ZATTI’N’ SALI’STI’RMALI’ YERIW JI’LLI’LI’G’I’.AMORF DENELERDIN’ YERIW HA’M QATI’WI’.

atli’ temasi’ boyi’nsha

sabaqli’q is jobasi’

2015-2016 ji’l

 

No’kis Rayoni’                                                                                                         22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

 

№ 20-TEMA     ZATTI’N’ SALI’STI’RMALI’ YERIW JI’LLI’LI’G’I’.AMORF DENELERDIN’ YERIW HA’M QATI’WI’.

Sabaqti’n’ maqseti

a)Bilimlendiriw maqseti

Woqi’wshi’larg’a Zatti’n’ sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’.amorf denelerdin’ yeriw ha’m qati’wi’ haqqi’nda uluwma tusinikler beriw ha’m bul temani’n’ basqa temalardan wo’zgesheligin ayti’p wo’tip temani’ baslaw.

b) Tarbiyali’q maqseti.

Woqi’wshi’larg’a temadan kelip shi’qqan halda wo’mirde jaqsi’ menen jamanni’n’ birdey juriwin biraq jaqsi’li’qti’n’ jen’ip shi’g’i’wi’n tusindirip, woqi’wshi’lardi’ jaqsi’li’q ruwxi’nda ta’rbiyalaw.

c)Rawajlandi’ri’w maqseti’

Woqi’wshi’lardi’n’ pa’nge degen qi’zi’g’i’wshi’li’g’i’n artti’ri’w na’tiyjesinde wolardi’n’ woqi’w ha’m jazi’w ko’nlikpelerin artti’ri’p bari’w

Sabaqti’ qurallandi’ri’w

Sabaqli’q kitap,tarqatpa materiallar, ha’m korgizbeli qurallar.

Sabaqta paydalani’lg’an metodlar: «Ba’seki sa’wbet» interaktiv metodi’ «Debatlar» interaktiv metodi’

 

Sabaq jobasi

1

Sholkemlestiriw bolimi

2-minut

2

Uyge tapsi’rmalardi soraw

10- minut

3

Taza temani tusindiriw

15-minut

4

Taza temani bekkemlew

16-minut

5

Uyge tapsi’rma beriw

2-minut

 

Sabaqti’n’ bari’si’

Sholkemlestiriw

Woqi’wshilardi’n’ nawbettegi sabaqqa tayarli’g’i’n tekseriw

 

Uyge tapsi’rma soraw

Kristall denelerdin’ yeriwi ha’m qati’wi’ temasi’n soraw

 

TEMA

Zatti’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’:

Yeriw temperaturasi’nda 1 kg kristall zatti’ sonday temperaturali’ suyi’qli’qqa aylandi’ri’w ushi’n kerek bolatug’i’n ji’lli’li’q mug’dari’ zatti’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’ dep ataladi’ ha’m  ha’ribi menen belgilenedi.

Ta’riypine qarag’anda,m massali’ zatti’n’ sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’ to’mendegishe ko’rsetiledi.

          (1)

Bunda Qe – yeriw temperaturasi’nda zatti’ suyi’qli’qqa aylandi’ri’w ushi’n kerek bolatug’i’n ji’lli’li’q mug’dari’  tiykari’nan Dj/kg, kDj/kg, kal/g, kkal/kg, birliklerde wo’lshenedi.

(1) formulani’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’  bolg’an m massali’ deneni yeriw temperaturasi’nda yeritiw ushi’n kerek bolatug’i’n ji’lli’li’q mug’dari’n to’mendegishe ko’rsetiw mu’mkin.

             (2)

Massasi’ 0,1 kg bolg’an qorg’asi’ndi’ yeriw temperaturasi’nda pu’tkilley suyi’qli’qqa aylandi’ri’w ushi’n  ji’lli’li’q mug’dari’ jumsalg’an yedi.(35-suwrettegi grafiktin’ A-B bo’limi) Usi’ temperaturada qorg’asi’nni’n’ suyi’q haldan pu’tkilley qatti’ halg’a wo’tiwi ushi’n zattan aji’rali’p shi’qqan ji’lli’li’q mug’dari’ da 2,5 kDj g’a ten’ yedi (grafiktin’ B-A bo’limi).

Berilgen massali’ kristall deneni yeriw temperaturasi’nda suyi’qli’qqa aylandi’ri’w ushi’n qansha ji’lli’li’q mug’dari’ jumsalg’an bolsa,sol temperaturada suyi’q haldan qatti’ halg’a aylani’wi’nda sonsha ji’lli’li’q mug’dari’ aji’rali’p shi’g’adi’.

Demek, kristall zatti’n’ yeriw ha’m qati’w processlerinde temperaturasi’ wo’zgermese de,woni’n’ ishki energiyasi’ yeriw waqti’nda qanshag’a ko’beygen bolsa,qati’w waqti’nda sonshag’a azayadi’.

 

No’kis Rayoni’                                                                                                         22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

No’kis Rayoni’                                                                                                         22-mektep  Saylauov Ag’i’lash

 

Ayi’ri’m kristallardi’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’ 8-kestede berilgen.

 

Zat

, kDj/kg

,kkalj/kg

 

Zat

, kDj/kg

,kkalj/kg

1

Si’nap

12

2,8

 

1

Gu’mis

105

25

2

Qorg’asi’n

25

6

 

2

Mi’s

205

49

3

Qalayi’

60

14

 

3

Temir

266

64

4

Alti’n

64

15

 

4

Muz

334

80

5

Polat

84

20

 

5

Alyuminiy

385

94

 

Amorf denelerdin’ yeriwi ha’m qati’wi’:

 

 

 

Amorf denege ji’lli’li’q berilgende woni’n’ temperaturasi’ aldi’n bir tegis joqari’lap baradi’ (36-suwrettegi grafiktin’ O-A bo’limi). Bunda berilgen ji’lli’li’q denedegi molekulalardi’n’ wo’z worni’nda terbelis amplitudasi’n,yag’niy kinetikali’q energiyasi’n ko’teriwge jumsaladi’.

A nohattan baslap temperatrani’n’ ko’teriliwi pa’seyedi (grafiktin’ A-B bo’limi). Berilgen ji’lli’li’q molekulalari’ni’n’ kinetikali’q energiyasi’n ha’m molekulalardi’n’ wo’z-ara ta’siri potenciyal energiyasi’n ko’teriwge jumsaladi’.Bunda molekulalar arali’qbaylani’sti’n’ bekkemliginin’ azayi’p bari’wi’ na’tiyjesinde dene jumsaq boli’p,suyi’qlani’p baradi’.

Dene toli’q suyi’qli’qqa aylang’annan keyingi berilgen ji’lli’li’q mug’dari’ molekulalardi’n’ qozg’ali’s tezligin ko’beytiwge,yag’niy kinetikali’q energiyani’n’ ko’beyiwine jumsaladi’ (grafiktin’ B-C bo’limi).. Demek:

 

36-suwret

 

Amorf deneler ani’q yeriw temperaturasi’na iye yemes,Ji’lli’li’q berilgende amorf deneler aldi’n a’ste aqi’ri’n jumsaydi’,son’ suyi’qlasi’p baslaydi’.

Suyi’q halg’a aylang’an amorf dene suwi’ti’lg’andag’i’ qati’w yeriw processine teris boladi’.Kristall denedegi siyaqli’ amorf denenin’ yeriw processindegi temperaturasi’ni’n’ ji’lli’li’q mug’dari’na baylan’sli’ grafigi qati’w processindegi grafik penen u’sti-u’stine tu’sedi.

Yeriw processin u’yreniw ta’biyatta (ms: Jer betinde qar ha’m muzdi’n’ yeriwi) ilim ha’m texnikada (ms: taza metallar h.t.b) belgili bir a’hmiyetke iye.

 

Sabaqti’ bekkemlew

«Kishi toparlarda islesiw» interaktiv metodi’ bunda woqi’wshi’lardi’ 3 toparg’a boli’p wolarg’a tema boyi’nsha qayta sorawlar berip bosli’qlardi’ toli’qti’ri’w maqsetinde bilimlerin bekkemlep bari’w.

1.Zatti’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’I’ dep nege ayti’ladi’? Woni’n’ wo’lshem birliklerin ayti’n’.

2.Zatti’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’I’ qalay ko’rsetiledi?

3.8-kesteni ko’zden wo’terin’ ha’m keltirilgen zatlardi’n’ Sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’I’n Sali’sti’ri’n’

4.Amorf denelerdin’ yeriw ha’m qati’w processlerin tu’sindirip berin’.

5.Amorf denelrdin’ yeriw ha’m qati’w processi kristall denelrdin’ yeriw ha’m qati’wi’nan qanday ayi’rmashi’li’g’I’ bar?

Uy tapsi’rma tapsi’ri’w

Zatti’n’ sali’sti’rmali’ yeriw ji’lli’li’g’i’.amorf denelerdin’ yeriw ha’m qati’wi’ temasi’n woqi’p keliw

 

Sabaqti’ juwmaqlaw

Uy jumi’si’n qayta yadi’na sali’p wo’tip,bugingi sabaqqa belsene qatnasqan woqi’wshilarga tiyisli bahalari’n qoyg’an halda bugingi sabag’i’ma juwmaq jasayman

 

 

No’kis Rayoni’                                                                                                         22-mektep  Saylauov Ag’i’lash


скачать по прямой ссылке
Заполните анкету и получите свидетельство финалиста.
Олимпиада-аукцион для вас и ваших учеников с мгновенными наградами.
Друзья! Добро пожаловать на обновленный сайт «Знанио»!

Если у вас уже есть кабинет, вы можете войти в него, используя обычные данные.

Что-то не получается или не работает? Мы всегда на связи ;)