Технологическая карта урока "Арктика гордость России"

Учуутал

Кылаас

7

Кылаас чааһын тиэмэтэ

Модун Россия киэн туттуута

Учуутал улэтин соруктара

Арктика оройуоннара  дойдубутугар бигэ тирэх, сайдыы суола буолалларын иҥэрии; норуоттар үгэстэрин, култуураларын ытыктыырга үөрэтии; дойдуга бэриниилээх дьону иитии.

Үөрэтэр сыаннаһа. Ытык өйдөбүл

Төрөөбүт дойдуга таптал, бэриниилээх буолуу

Туттуллар информационнай тэриллэр

Компьютер, проектор,  презентация, сорудахтаах карточкалар.

Предметтэр икки ардыларынааҕы сибээс:

Саха тыла, саха литературата. география

I.Кылаас чааһын үɵрэтии түмүгэ:

Кылаас чаһын үɵрэтии түмүгэ

Υɵрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ:

-Арктика оройуоннарын кытта билиьиннэрии

- Хотугу норуоттар культураларын билии

-Саха сирин хотугу эргимтэтэ сайдар суолун тобулуу

Билэр-көрөр үөрүйэх:

Атын киһи кэпсээнин истии, ырытыыга кыттыы, боппуруостарга эппиэтээьин, бэйэ дьарыгын, тылын-өһүн хонтуруолланыы, атын киһиэхэ убаастабыллаахтык сыһыаннаһыы.

Бэйэни салайынар-дьаhанар үөрүйэх:

Үөрэнэр тэриллэри кэмигэр таба туттар, хомунар. Учуутал көмөтүнэн уруок тиэмэтин, сыалын этэр.Тугу билэрин-билбэтин, тугу ситэри үөрэтиэхтээҕин арааран өйдүүр.

Бодоруһар үөрүйэх:

Дьону кытта алтыһыыга кэпсэтии сиэрин тутуһар, туттан-хаптан бодоруһуу ньымаларын тоҕоостоохтук туттар.

Кылаас чааһын түhүмэхтэрэ

Кылаас чааһын  ис хоhооно уонна учуутал дьарыга

Үөрэнээччилэр үлэлэрэ

1.Тэрээһин чааһа

Сыала: уруокка бэлэмнэнии

(5 мүн)

Уруокка үлэлиир туругу тэрийэр

- Үтүө күнүнэн, оҕолор! Кылаас чааспытын Иннокентий Артамонов «Төрөөбүт төрүт буорум – Сахам сирэ!” хоьоонунан саҕалыаҕыҥ.

(СЛАЙД 2)

Эн күөрэгэй ырыалаах алаастаргын,

Эн бултаах-алтаах халыҥ тайҕаларгын,

Эн балыгынан күндүлүүр күндү күөллэргин,

Эн күрүлгэннээх сүүрүктээх үрэхтэргин,

Эн кырса мааны туундараҕын,

Эн былыттыын аалсар хаардаах хайаларгын –

Бука-барытын, бука-барытын,

Оо, таптыыбын, төрөөбүт төрүт буорум –

Сахам сирэ!

Кыһынын мутук тостор

Хабараан тымныыгын,

Сайынын сүрэҕи умата

Өҥүрүк куйааскын,

Ханна да,

Ханнык да бэйэлээх дойдуга

Ыраатан, тэлэһийэн сылдьаммын

Мэлдьитин долгуйа ахтабын,

Ахтабын, оо, төрөөбүт төрүт буорум – Сахам сирэ!

Эн үүнэр аналлааххын,

Эн үрдүүр дьылҕалааххын,

Эн алмаас сарыаллааххын

Эн күн төрүүр көмүс хайатаҕын,

Эн Россия маанылаах кыыһаҕын!

Эйиигинэн киэн туттаммын,

Сүрэҕим үөрүүтүн,

Уруйун-айхалын

Партияҕа, бар дьоммор анааммын

Мин бүгүн ылыахпын-туоуйуохпун баҕарабын,

Оо, төрөөбүт төрүт буолрум – Сахам сирэ!

-          Хоһооҥҥо Саха сирин уратыта хайдах арыллыбытый?

-          Хоһооҥҥо Саха сирин инникитин хайдах көрөрүй?

-          Бу хоһоонунан бэйиэт тугу этиэн баҕарыбытый? (Россия биир сүрүн чааһа диэн санааҕа аҕалыахтаах) (СЛАЙД 3)

-Үтүө күнүнэн!

- Биир оҕо хоһоону ааҕар

- Ыйытыыларга хоруйдууллар

2.Билэр үөрүйэхтэргэ олоҕуран теманы таһаарыы

Сыала: теманы таһаарыы (2 мүн)

Кырдьык да биһиги сахабыт сирэ наһаа киэҥ, улахан. Россия биир саамай улахан территориялаах субъега.

-          Саха сирэ хас оройуонтан турарый? (34) (СЛАЙД 4)

-          Бу оройуоннар бэйэ бэйэлэриттэн уратыларын төрүөтэ?

-          Тох уратылаахтарый, тугунан дьарыктаналларый?

-          Ынаҕы хас биирдии оройуоҥҥа ииттэллэр дуо? (Бары атын, атын айыл5алаахтар, культуралаахтар, олохтоохтор диэн санаа5а тиэрдии)

-          Да, саха сирэ олус киэҥ буолан хас биирдии оройуон тайан сытар сирдэрин айылҕата бэйэ бэйэлэриттэн олус уратылаах.

- Бол5ойон слайданы көрөбүт (СЛАЙД 5)

- Ханнык оройуоннар бэлиэтэммиттэрий, бэйэ бэйэлэрин кытта туох ситимнээхтэрий? (арктическай хотугу оройуоннар)

-Да, хотугу орйуоннар, хас арктическай оройуон баарый?

Ыйытыыга хоруйдаан дьарык тематын, сүрүн проблематын таһаарллар

(34 оройуон, 13 аарктика оройуона)

3.Билэр үөрүйэхтэргэ олоҕуран проблеманы таһаарыы

Сыала: билиини ыларга бэлэмнээһин (2 мүн)

Биһиги төрөөбүт Сахабыт Сиригэр  дьүкээбил араас уотунан суһумнуур киэҥ нэлэмэн туундаралаах, халлааҥҥа харбаспыт хайалардаах, дохсун сүүрүктээх өрүстэрдээх  Арктика зуонатыгар киирэр 13 оройуон баар:

Аллайыаха, Халыма, Муома, Эдьигээн, Дьааҥы, Өлөөн  уо.д.  Бу хоту дойду тыйыс айылҕата ураты кэрэ, булда-алда, киһини дьикти абылыыр күүстээх уонна амарах санаалаах, күүстээх айылгылаах үтүө үлэһит, хоһуун дьонноох модун Россия киэн туттуута.

-          Уруок аатыттан сиэттэрэн кылаас чааспыт ис хоһоонун таһаарыаххайыҥ.

(Россия5а бу территория туох суолталаа5ын быһаарыы)

Ыйытыыларга хоруйдаан дьарык сыалык туруоруораллар

4. Саҥа билиини арыйыы.

Сыала: саҥа билиини ылыы, ырытыы (6 мүн)

Саха сирин арктическай зуона5а киирэр оройуоннарын туһунан видео (6  мин)

Оҕолор видео көрөллөр, учуутал кэпсээнин истэллэр

Бу видеоттан туруоруммут ыйытыыбытыгар хоруй булабыт дуо биһиги?

Төһө да ыарахан усулуобуйаҕа олордоллор хоту улуустарбыт төттөрү сайдыы суолугар киирэн эрэллэр эбит.

Бу оройуоннар ханнык хайысханан сайдан эрэллэрий? (промышленность, тыа хаһаайыстыбата уо.д.а.)

Саха сиринээҕи арктическай улуустарын сайыннарар уонна өйүүр сыалтан Саха сирин Аҕа Баһылыгын 2014 сыллааҕы, ахсынньы 11 күнүгэр тахсыбыт уурааҕынан кулун тутар 19 күнүгэр – Арктика күнэ бэлиэтэнэр.

Илиилэрин уунан эппиэттэрин этэллэр.

5.Билиини чиҥэтии

Сыала: Саҥа ылбыт билиини чиҥэтии

Билигин кыратык оонньуу оонньуохпут.

1 ООННЬУУ

Ооньуубут аата «Арктика дойдутугар айан».   Билигин эһиги 3 хамаандаҕа хайдаҕыт. Хамаандаттан биирдии оҕо кэлэн карточката ылыҥ.

Ооньуубут сорудаҕа маннык:

Хас биирдии хамаанда арктика оройуоннарын уратытын, кыа5ын, ситиһиитин туһунан Россия атын регионнарын дьонугар анаан репортаж оҥороҕут. Ол репортажкытын Москва куоракка ВДНХ-5а буола турар “Россия” форум-выставка5а көрдөрөллөр эбит.  Репортажкытын маннык тылларынан саҕалыыгыт:

-          Арктика модун Россия киэн туттуута, тоҕо диэтэр...

(СЛАЙД 6)

Онуоха эһиги ити көрбүт видеорепортажкытын уонна көмө карточкалары туһаныаххытын сөп.

1 карточка: Добывающая промышленность

Арктика — один из наиболее перспективных и слабо освоенных регионов мира. Здесь находятся последние нетронутые запасы полезных ископаемых. Арктические территории Республики Саха (Якутия) включают перспективные площади углеводородного сырья, угля, запасов золота, серебра и олова, уникальные месторождения алмазов и ниобий-редкометальное месторождение.

АО «Алмазы Анабара»

ОАО «Алмазы Анабара» создано в январе 1998 года для добычи россыпных алмазов в Анабарском улусе (крайний северо-запад Якутии). «Алмазы Анабара» входит в число ведущих предприятий Республики Саха (Якутия). Месторождения предприятия находятся в северо-западной части Республики Саха (Якутия), на территории нескольких улусов. В 2013 году «Алмазы Анабара» приобрело алмазодобывающее АО «Нижне-Ленское», которое находится на территории Булунского и Анабарского улусов Якутии, в непосредственной близости от добывающих объектов АО «Алмазы Анабара».

2 карточка: транспорт

Порт Тикси на побережье моря Лаптевых.

Порт открыт для захода зарубежных судов.

Проект Кючусского кластера тесно связан с развитием Северного морского пути, имеющим для Якутии ключевое значение. Премьер-министр РФ Михаил Мишустин подписал распоряжение, позволяющее иностранным судам заходить в порт Тикси, расположенный на побережье моря Лаптевых на севере Якутии.

Морской порт Тикси остается одним из важнейших транспортно-логистических хабов для нашей республики, учитывая перспективы реализации инвестиционных проектов в Арктической зоне Якутии и осуществление грузоперевозок социально значимых товаров. Модернизация порта имеет большое значение также для развития Северного морского пути и всей инфраструктуры морского транспорта страны

3 карточка: туризм

Эксклюзивные туристские маршруты арктических районов стали привлекательными в сложившихся условиях развития глобального туристского рынка.

Булунский район предлагает туристам наблюдение за птицами в дельте реки Лена (89 видов птиц), индивидуальные туры с вертолётной заброской, сплавную рыбалку на реках, индивидуальные охотничьи туры, круизы, этнографические туры. Спортивно-охотничий и рыболовный туризм предлагают Национальная туристическая компания «Якутия», турфирмы «Арктик-Трэвел», «Сатал».

Одним из загадочных уголков Якутии в последние годы, несомненно, являются священные горы Киhилээх, расположенные на водоразделе рек Яна и Адыча Верхоянского района. Слава о горе Кисилях распространяется по всему миру с поистине космической скоростью, представляя её как Энергетический Центр Планеты и называя её – Северной Шамбалой. 

2 ООННЬУУ

Билигин биһиги «Арктика гимнэ» диэн оонньууну оонньуохпут.

- Бары төгүрүччү турабыт

- хас биирдии оҕо биирдии туохтууру толкуйдуур, арктиканы кытта сибээстээх

- онтон иккилии буолан холбоһобут уонна толкуйдаабыт туохтуургутугар тыл эбэн тыл ситимин толкуйдуугут

- пааранан холбоһобут уонна айбыт тыл ситимнэргит көмөтүнэн түөртүү строкалаах хоһоон айаҕыт

- билигин хоһооннорбутун холбоон арктика гимнин таһаарыахха

Соруда5ы үлэ илииһигэр  толороллор, репортаж бэлэмнииллэр, оҕолорго билиһиннэрэллэр

Бэриллибит сорудаҕынан арктика оройуоннарын өрөгөйдүүр хоһоону айаллар

6. Дьиэҕэ үлэ

Сыала: оҕо илиитинэн оҥорор дьоҕурун сайыннарыы

О5олоор, бүгүн биһиги аарктика оройуоннарын туһунан сүрдээх элбэҕи биллибит. Мин бэйэм аарктика оройуоннарыгар киирэр Дьааҥы улууһуттан кэлбитим. Дьааҥы оройуонун дьоннорун сүрүн дьарыга ынах уонна сылгы иитиитэ буолар. Ол курдук мин бүгүн эһиэхэҕэ туойтан уонна дьааҥы сылгытын сиэлиттэн киэргэл оҥорор матырыйааллары бэлэмнээн кэллим. Эһиги дьиэҕитигэр тиийэн холбоон харысхал бэлиэлээх брелоктары оҥостооруҥ. Биһиги төрөөбүт дойдубут культуратын, тылын-өһүн, традицияларын омук быһыытынан симэлийбэт туһуттан илдьэ сылдьыахтаахпыт.

Болҕойон истэллэр, сорудаҕы бэлиэтэнэллэр

7. Рефлексия

Сыала: уруок түмүгүн быhаарыы

Дьарык  түмүгүн быhаарыыны тэрийэр.

- Оҕолоор,  бүгүҥҥү күҥҥэ туруоруммун сыалбытын ситистибит дуо?

Кырдьык да арктика оройуоннара сайдар кэскиллээхтэр эбит, арктика модун Россия кэскиллээх сүрүн чааһа буоларын дакаастаатыбыт.

Саха о5олоро  буоларгытынан киэн туттун, билиигитин ханатыҥ, кэрэни кэрэхсээҥ, үтүөнү үксэтин.

-Бары көхтөөхтүк кыттыыны ыллыгыт, маладьыастар. Көрсүөххэ диэри.

Оҕолор санааларын этэллэр.